Depresioni post-natal: Çfarë është?

Ardhja e një foshnje në jetë është zakonisht një ngjarje e lumtur, por gjithashtu mund të jetë një periudhë e vështirë gjatë së cilës duhen bërë shumë rregullime. Shumë gra nuk janë të vetëdijshme se ndryshimet e humorit janë të zakonshme pas lindjes së fëmijës. Në fakt, në vitin e parë pas lindjes një grua ka më shumë të ngjarë të ketë nevojë për ndihmë psikiatrike, sesa në çdo kohë tjetër të jetës së saj.

Ekzistojnë tri çrregullime të njohura të humorit në periudhën pas lindjes.

Në fund të spektrit është “Baby Blues”, që ndikon tek rreth 80% e nënave të reja, dhe që pritet  që të ndodhë në pothuajse të gjitha nënat. Kjo zakonisht ndodh në mes të ditës së tretë dhe të dhjetë pas lindjes. Simptomat përfshijnë: të lotuarit, ankthin, luhatjen e humorit dhe acarimin. “Blues” janë të përkohshëm dhe kalojnë me mirëkuptim dhe mbështetje.

Në anën tjetër të spektrit është psikoza pas lindjes apo lehonisë. Kjo prek një në 500 nëna, zakonisht në 3 deri në 4 javët e para pas lindjes. Psikoza post-natale është një gjendje e rëndë. Nëna mund të mos jetë në dijeni se ajo është e sëmurë, por në realitet ajo është e prekur. Simptomat përfshijnë çrregullime të rënda të humorit (ngazëllim ose depresion apo luhatje nga njëra tek tjetra), ngecje në proceset e të menduarit, mendime të çuditshme, pagjumësi dhe përgjigje të papërshtatshme ndaj fëmijës. Ekziston rreziku për jetën e nënës dhe foshnjës nëse problemi nuk njihet dhe trajtohet. Psikoza e lehonisë kërkon një qëndrim në spital. Me trajtimin e duhur, gratë që vuajnë nga psikoza e paslindjes shërohen plotësisht.

Shtatzënia dhe të qëndruarit në formë

Të qëndruarit në formë nënkupton gjëra të ndryshme për njerëz të ndryshëm. Disa duhet të jenë në gjendje për të qenë pjesëmarrës në maratonë. Për të tjerët, palestra është aftësia e të qenit fizikisht aktiv.

Gjatë shtatzënisë, gra të ndryshme do të kenë reagim-e të ndryshme. Për këtë arsye ekzistojnë disa rregulla të vështira dhe të shpejta për ushtrimet që mund dhe nuk mund të bëni, ose për nivelin e palestrës që duhet të ndiqni. Çfarë është e sigurt dhe e përshtatshme për një grua nuk mund të jetë për një tjetër.

Disa gra shtatzëna do të kenë nevojë të marrin një kujdes të veçantë dhe duhet të diskutojnë me doktorin e tyre se si të planifikojnë të ushtrohen.

Gratë shtatzëna që duhet të marrin një kujdes të vecantë kur ushtrohen janë:

  • Gratë që kanë një histori abort-i;
  • Gratë që kanë sëmundje të zemrës ose diabet;
  • Gratë që kanë inkompetencën cervikal-e (kur qafa e mitrës zgjerohet në fazën e dytë të shtatzënisë);
  • Gratë që janë duke pasur më shumë se një fëmijë në të njëjtën kohë.

Ushtrohuni rregullisht dhe brenda komoditetit tuaj

Kur jeni shtatzënë  është gjithmonë mirë që të ushtroheni brenda një zone rehatie. Psh. nëse jeni duke vrapuar mbi baza të rregullta është përgjithësisht mirë që ta vazhdoni atë derisa me rritjen e fëmijës në bark të ushtruarit bëhet shumë i parehatshëm. Nëse nuk keni qenë një vrapuese  e rregullt, shtatzënia nuk është një kohë e mirë për të filluar.

Është gjithashtu më mirë që të ushtroheni rregullisht, çdo ditë, sesa ta bëni atë me ndërprerje. Kur trupi juaj është i stresuar nga ushtrimi i zellshëm dhe i pamësuar, placenta nuk mund të dërgojë ushqimin dhe oksigjenin për fëmijën tuaj në mënyrë efikase.

Tregohuni të zgjuar ndërkohë që ushtroheni

Përdorni njohuritë,  kur jeni duke planifikuar të ushtruarit gjatë shtatzënisë. Mos e stresoni trupin tuaj që të ushtrohet kur është shumë ngrohtë ose shumë ftohtë.  Pini shumë lëngje para dhe pas dhe mos harroni të bëni streçing. Mos u ushtroni nëse jeni sëmurë, veçanërisht nëse keni ethe.

Rreziku i listerias në shtatzani

Bakteri i listerias është gjetur gjerësisht tek pluhuri, uji, bimët, ujërat e zeza dhe glasat e shpendëve. Listeria monocytogenes është një lloj specifik i listerias, që mund të shkaktojë infeksion tek njerëzit – Listeriozën, kryesisht nëpërmjet ushqimit të kontaminuar.

Si ndikon listerioza tek njerëzit?

Listerioza është më shumë e rrezikshme tek gratë shtatzëna, fëmijët e tyre, njerëzit me sistem të dobët imunitar (sistemi imunitar) dhe të moshuarit. Pothuajse të gjithë njerëzit e tjerë, nuk dëmtohen nga kjo. Nëse një grua shtatzënë zhvillon listeriozë, ajo ndodhet nën rrezikun e dështimit, lindjes së parakohshme ose lindjes së një fryti të vdekur. Bebet e sapolindura (sipas OBSH-së i porsalindur konsiderohet fëmija gjatë katër javëve të para të lindjes), të cilat zhvillojnë listeriozë, mund të zhvillojnë infeksion të kraharorit, helmim të gjakut ose meningjit. Ndonjëherë, kjo mund të shkaktojë vdekjen.

Cilat janë simptomat e listeriozës tek gratë shtatzëna?

Listerioza, mund të mos shkaktojë simptoma ose personi mund të ndjejë simptoma të lehta të gripit. Simptomat mund të përfshijnë një dridhje të lehtë, dhimbje koke, diarre, përzierje, të vjella, dhimbje nyjesh dhe muskujsh dhe një temperaturë të lartë. Kjo rrit rrezikshmërinë e infektimit të bebes së palindur. Listeria mund të shkaktojë edhe një infeksion të trurit (encefalit) ose meningjit, duke shkaktuar simptoma siç janë dhimbja e kokës, dridhjet dhe konfuzion. Fatmirësisht, listerioza serioze tek gratë shtatzëna dhe fëmijët e tyre, mbeten një gjendje e rrallë dhe shpesh është e mundur që shumë raste të mbeten të pazbuluara.

Si janë infektuar gratë shtatzëna nga listeria?

Listeria monocytogenes mund të transmetohet tek gratë shtatzëna, nëpërmjet ushqimeve të infektuara.

Si mund ta shmang listeriozën?

Ushqimet e mëposhtme janë të sigurta për t’u konsumuar gjatë shtatzënisë:

  • Ushqimet, të cilat janë gatuar plotësisht;
  • Zarzavatet dhe frutat, që janë larë mirë;
  • Të gjitha ushqimet e konservuara;
  • Buka dhe cornflake-set;
  • Ushqimet e thata (siç janë frutat, arrat dhe fasulet);
  • Qumështi i pasterizuar;
  • Djathërat e pasterizuar.
Aborti: Çfarë ndodh pas abortit?

Pushimi pas një abort-i është i domosdoshëm. Është normale që të ndiheni fizikisht dhe emocionalisht të rënë. Nëse është e mundur merrni disa ditë pushim nga puna ose merrni dikë që të mund të kujdeset për shtëpinë dhe fëmijët tuaj.

Gjakrrjedhja nga vagina mund të vazhdojë nga 7 deri në 21 ditë, duke u bërë gradualisht më e lehtë derisa ndalet. Është e rëndësishme për të shmangur marrëdhënien seksuale derisa gjakderdhja të ketë mbaruar, pasi sperma mund të fusë ndonjë infeksion në mitër. Gjithashtu, është ndoshta më mirë që të përdorni peshqir sanitar sesa tampon.

Nëse shtatzënia juaj zgjati më shumë se 14 javë, gjinjtë tuaj me siguri mund të prodhojnë qumësht brenda pak ditëve. Ndonjëherë, qumështi është prodhuar për një periudhë kohe. Mund të ndjeni që gjinjtë tuaj të jenë duke rrjedhur. Zhurma e një fëmije që qan ose vetëm të menduarit rreth humbjes së fëmijës, fillon edhe të pakësojë qumështin. Disa gra e gjejnë prodhimin e qumështit një fakt mërzitës dhe u kujton humbjen e tyre; disa e gjejnë si një lidhje ngushëlluese me fëmijën e humbur dhe që i ndihmon ato të mos brengosen.

Mjeku ose mamia juaj do të jenë në gjendje që t’ju këshillojnë në lidhje me ndrydhjen dhe ndalimin e furnizimit tuaj me qumësht. Ekzistojnë ilaçe që ndihmojnë në ndalimin e qumështit dhe që doktori mund t’jua këshillojë.

Vishni reçipeta të forta dhe mbështetëse dhe shmangni stimul-imin e thimthave tuaja pasi kjo kurajon rrjedhjen e qumështit. Rrjedhja e paktë e qumështit (pa zbrazjen e gjoksit, pasi kjo stimulon prodhimin), pak herë në ditë për një periudhë kohe, i bën edhe gjinjtë tuaj që të ndihen më të rehatshëm.

Dështimi: Vështrim

Dështimi është humbja e një shtatzënie gjatë 20 javëve të para të saj. Zakonisht, është mënyra si trupi juaj e përballon shtatzëninë që ka pasur një fillim të keq. Dështimi i një shtatzënie mund të jetë shumë i vështirë për t’u pranuar. Ti mund të vrasësh mendjen si ndodhi ose të fajësosh veten, por fajin për këtë nuk e ka askush dhe nuk mund ta parandalosh.

Dështimet e shtatzënive janë shumë të shpeshta. Rreth 1 në 6 gra që e dinë se janë shtatzënë, pëson një dështim. Është gjithashtu normale edhe për një grua të ketë një dështim edhe para se ta dijë se është shtatzënë.

Çfarë e shkakton dështimin e shtatzënisë?

Shumica e rasteve të dështimit ndodhin sepse veza e fertilizuar, brenda në mitër nuk zhvillohet normalisht. Një dështim nuk shkaktohet nga stresi, ushtrimet apo seksi. Doktorët, në shumë raste, nuk e dinë se nga vjen. Rreziku i një dështimi ulet pas 12 javëve të para të shtatzënisë.

Cilat janë simptomat normale?

Simptomat e një dështimi përfshijnë:

  • Rrjedhje gjaku nga vagina. Ato mund të jenë të vogla ose të mëdha, të vazhdueshme ose të ndërprera. Ndonjëherë mund të jetë e vështirë të kuptosh nëse një rrjedhje e lehtë është shenjë e dështimit. Por nëse ke rrjedhje të dhimbshme, mundësia e një dështimi është më e lartë;
  • Dhimbje në pjesën e barkut, mesit apo legenit (pelvisi);
  • Substancë (materie) që del nga vagina.

Si diagnostikohet një dështim?

Telefononi doktorin tuaj nëse mendoni se keni dështim shtatzënie. Nëse simptomat dhe një kontroll i legenit nuk tregon në keni pësuar një dështim apo jo, doktori juaj duhet të kryejë teste për të parë nëse jeni ende shtatzënë.

Si trajtohet?

Asnjë trajtim nuk mund ta ndalë një dështim. Për sa kohë nuk keni humbje të mëdha gjaku, grip, dobësi apo shenja të tjera infeksioni, ju mund ta lini dështimin e shtatzënisë të ndjekë rrjedhën e tij normale.

Nëse keni grup gjaku A (Rh) negativ, ju duhet një vaksinë Rhogam. Kjo parandalon problemet në shtatzënitë e ardhshme. Nëse nuk e dini grupin tuaj të gjakut, duhet të bëni një kontroll për të ditur a jeni e grupit A negativ.

Mosha dhe pjelloria: Mbetja shtatzënë në të njëzetat

Koha është në anën tuaj në qoftë se po përpiqeni të mbeteni shtatzënë në të njëzetat tuaja, edhe biologjia po ashtu. Trupi juaj është i përgatitur plotësisht për shtatzëninë dhe ka të ngjarë do të jetë ende në qoftë se ju vendosni të shtoheni.

E thënë kjo, shtatzënia në çfarëdo moshe vjen me avantazhe dhe dizavantazhe të dallueshme. Ne jemi lidhur me specialistë të pjellorisë, konsulentët financiarë dhe edukatorët e marrëdhënieve dhe nëna rreth të njëzetave për të marrë një tablo realiste të asaj se çfarë do të thotë të keni një fëmijë në të njëzetat tuaja.

Pro-të

Nga një perspektivë rreptësisht biologjike, të njëzetat janë dhjetëvjeçari më i mirë për ngjizjen dhe për mbajtjen e një foshnje. Ekspertët thonë se pjellshmëria mesatare e gruas arrin kulmin kur ajo është në moshën 24 vjeç.

Ashtu si çdo grua, ju jeni lindur me të gjitha vezët që do të keni gjatë jetës tuaj: rreth 1 milion në lindje. Në kohën që arrini pubertet-in, vezët tuaja numërohen rreth 300 000, por vetëm 300 prej tyre çlirohen nga vezoret gjatë viteve tuaja të riprodhimit.

Ndërsa moshoheni, vezoret tuaja plaken së bashku me pjesën tjetër të trupit tuaj dhe vezët tuaja bëhen më pak të shëndetshme. Për këtë arsye, vezët e grave më të reja kanë më pak të ngjarë se ato të grave më të moshuara  që të kenë anomali gjenetike, të cilat japin si rezultat sindroma Down dhe defekte të tjera në lindje.

Risku i abort-eve po ashtu është shumë më i ulët. Risku është rreth 10% për gratë në të njëzetat e tyre, 20% për gratë në mes apo në fund të tridhjetave dhe rreth 35% për gratë në fillimin e të dyzetave.

Në të njëzetat, ju keni më pak të ngjarë që të keni probleme të tjera gjinekologji-ke si fibroid-e dhe endometriozë, të cilat shpesh përparojnë dhe me kalimin e kohës bëhen shumë problem.

Vetë shtatzënia është zakonisht më e lehtë fizikisht për gratë në të njëzetat, sepse ato janë me një risk më të ulët për ndërlikime shëndetësore si presioni i lartë i gjaku-t dhe diabet-i.

Vezët, pjelloria dhe mosha: Si funksionojnë?

Pjelloria bie natyrshëm me rritjen e moshës së gruas, por rënia ka pak të bëjë me plakjen që ndodh në kocka, lëkurë dhe pjesën më të madhe të organ-eve të trupit. Është mosha dhe cilësia e vezëve të një gruaje arsyeja primare për rënien e pjellorisë me plakjen e gruas. Ja sepse gratë në të pesëdhjetat e madje edhe në të gjashtëdhjetat kanë qenë në gjendje të mbeten shtatzënë duke përdorur vezët e dhuruara nga një grua më e re.

Ju ndoshta keni dëgjuar që vajzat lindin me një pasuri të tërë vezësh-ose para vezësh- tashmë brenda vezoreve të tyre. Kjo do të thotë që vezët e një gruaje janë gjithmonë në moshën që është dhe gruaja. Këto një milion deri në dy milionë vezë në pritje quhen oocite primare. Ato në të vërtetë ende nuk janë vezë, por janë mbështjellë në një fshikëz mbrojtëse, në folikulë dhe ruhen në një lloj gjumi, duke pritur për hormonet e pubertet-it që t’i zgjojnë. Me kalimin e kohës, oocitet vdesin vazhdimisht. Në kohën që vajza arrin pubertetin kanë mbetur vetëm 300 000 deri në 500 000. Pjesa tjetër janë shpërbërë dhe absorbuar nga trupi në një proces natyror të quajtur atresia.

Ndarja e vezëve

Shumica e qelizave në trup përmbajnë dy kopje të strukturave të quajtura kromozome. Kromozomet përmbajnë ADN-në tonë, informacionin tonë gjenetik. Qeniet njerëzore kanë 23 çifte kromozomesh të ndryshëm, domethënë 46 kromozome në secilën qelizë. Kur një oocit primar ndahet, çdo pjesë ka vetëm një kromozom. Pasi oociti i nënshtrohet kësaj ndarje, quhet vezë. Qelizat e spermës po ashtu kanë vetëm një kopje të secilit kromozom, 23 në total. Kjo siguron që kur veza dhe sperma takohen dhe shkrihen me njëra tjetrën, veza e fekonduar që vjen si rezultat, që së shpejti do të bëhet embrion, do të ketë dy kopje të secilit nga kromozomet në çdo qelizë.

Aborti

Sa i zakonshëm është dështimi?

Dështimi (i njohur gjithashtu edhe si abort spontan) është rezultati i trishtuar i një përqindjeje të lartë të shtatzënive. Është menduar se një në tre shtatzëni përfundojnë në këtë mënyrë. Shpesh femra nuk e kupton që është shtatzënë dhe dështimi e rëndon atë duke përjetuar një periudhë më të rëndë se zakonisht.

Pas një dështimi

Humbja e një fëmije, është një eksperiencë shumë stresuese për shumë familje. Kjo ndodh veçanërisht kur për gruan është shtatzënia e parë. Nëse një grua ka fëmijë ajo të paktën e di që ajo mund të bëjë fëmijë.

Ato që kanë humbur fëmijën nëpërmjet një dështimi mund të nxjerrin disa mësime. Shumica e grave që e kanë këtë eksperiencë shkojnë drejt lindjes së fëmijëve të shëndetshëm në të ardhmen.

Çfarë e shkakton dështimin?

Në shumicën e rasteve nuk ka asnjë arsye të njohur për dështim, madje edhe në ato gra fatkeqe që vuajnë dështime të përsëritura. Prandaj është e vështirë për të dhënë këshilla sesi të zvogëlohen shanset e kësaj ngjarjeje.

Studime të fundit kanë treguar që dështimi duket më i zakonshëm tek gratë që pinë shumë kafe. Kështu që, nëse jeni shtatzënë, ose mendoni të mbeteni, zvogëlimi i sasisë së kafes që konsumoni është një ide e mirë.

Shtatzënia molare

Një shtatzëni molare ndodh kur indi që normalisht bëhet fetus, në vend të kësaj bëhet një tumor anormal në mitër. Edhe se ai nuk është një embrion, ky tumor shkakton simptomat e shtatzënisë.

Një shtatzëni molare duhet të trajtohet menjëherë. Kjo do të sigurojë që i gjithë indi të largohet. Ky ind mund të shkaktojë probleme serioze tek disa gra.

Gati 1 në 1 500 gra me simptoma të hershme të shtatzënisë ka një shtatzëni molare. Kjo do të thotë që 1 499 gra nga 1 500 nuk e kanë këtë problem.

Çfarë e shkakton shtatzëninë molare

Shtatzënia molare mendohet se shkaktohet nga një problem me informacionin gjenetik të një veze ose spermatozoidi. Janë dy lloje të shtatzënisë molare: e plotë dhe e pjesshme:

  • Shtatzënia e plotë molare. Një vezë pa informacion gjenetik fekondohet nga një spermatozoid. Spermatozoidi rritet vetë por ai mund të bëhet vetëm një bllok indesh. Ai nuk mund të bëhet një fetus. Ndërsa ky ind rritet, ai duket si një vile rrushi. Ajo mund të mbushë mitrën.
  • Shtatzënia e pjesshme molare. Një vezë fekondohet nga dy spermatozoide. Placenta bëhet tumor molar. Çdo ind i fetusit që formohet ka gjasa të ketë defekte të rënda.

Disa herë një shtatzëni e cila duket sikur është me binjakë gjendet të jetë një fetus dhe një shtatzëni molare. Por kjo ndodh shumë rrallë.

Gjërat që mund të rrisin riskun tuaj për të pasur një shtatzëni molare përfshijnë:

  • Moshën. Risku për një shtatzëni të plotë molare rritet në mënyrë që qëndrueshme pas moshës 35 vjeç.
  • Një histori e një shtatzënie molare, veçanërisht nëse keni pasur dy a më shumë.
  • Një histori aborti.
  • Një dietë e ulët me karotinë. Karotina është një formë e vitaminës A. Gratë që nuk marrin mjaftueshëm nga kjo vitaminë kanë një shkallë më të lartë të shtatzënisë së plotë molare.

Cilat janë simptomat?

Një shtatzëni molare shkakton të njëjtat simptoma të hershme si edhe një shtatzëni normale, siç është një periodë e munguar ose sëmundja e mëngjesit. Por një shtatzëni molare zakonisht shkakton edhe simptoma të tjera. Ato mund të përfshijnë:

  • Rrjedhje të gjaku-t nga vagina.
  • Një mitër më të madhe se normale.
Tymosja e duhanit gjatë shtatzënisë

Fakte mbi duhanpirjen gjatë shtatzënisë

  •  Duhanpirja gjatë shtatzënisë është e rrezikshme si për nënën ashtu edhe për foshnjën.
  • Kimikatet e dëmshme nga tymi i duhanit kalojnë direkt tek foshnja me anë të rrjedhës së gjaku-t të nënës.
  • Efekti i duhanpirjes dhe ekspozimi ndaj tymit dytësor gjatë shtatzënisë përmbajnë një rrezik të shtuar të lindjes të foshnjës së vdekur dhe të abort-it, si dhe një rrezik të shtuar të lindjes së parakohshme.
  • Foshnjat e ekspozuara ndaj tymit dytësor në shtëpi kanë një rrezik më të lartë të sindromës së vdekjes së papritur të fëmijës.
  • Nuk ka ndonjë limit të parrezikshëm për ekspozimin ndaj tymit të duhanit në shtatzëni.
  • Produktet që zëvendësojnë nikotinë-n nuk janë studiuar tek gratë shtatzëna.

Si ndikon duhanpirja tek gruaja shtatzënë dhe foshnja e saj

Tymosja e duhanit ndikon edhe tek nëna edhe tek foshnja dhe paraqit rreziqe për shëndetin e të dyve. Duhanpirja gjatë shtatzënisë e vë foshnjën në rrezik për probleme shëndetësore dhe pasi foshnja lind. Nikotina dhe të gjithë produktet e dëmshme që shkaktojnë kancerin, të thithura nga duhani hyjnë në gjakun e nënës dhe kalojnë drejtpërdrejt në sistemin e qarkullimit të gjakut përmes placentës. Tymi i duhanit përmban mbi 7 000 kimikate të dëmshme, më tepër se 70 prej të cilave dihen që janë kancerogjen-e.

Disa prej efekteve mbi shëndetin e foshnjës përfshijnë:

  • Një furnizim i ulur me oksigjenin në dispozicion të foshnjës.
  • Rrezik i shtuar i abortit dhe lindjes së një foshnje të vdekur.
  • Rrezik i shtuar i një rritje të dobët dhe peshë e ulët në lindje.
  • Rrezik i shtuar i lindjes së parakohshme.
  • Rritje e ritmit të zemrës së foshnjës.
  • Rrezik i shtuar i problemeve të frymëmarrjes së foshnjës.

Këta rreziqe për foshnjën rriten me rritjen e numrit të cigareve të thithura gjatë shtatzënisë. Natyrisht, duhanpirja është e dëmshme edhe për nënën, duke rritur rrezikun për kancer, sëmundje kardiovaskular-e, emfizemë dhe sëmundje të tjera.

A ka ndonjë sasi të duhan pirjes të parrezikshme gjatë shtatzënisë?