Kolesteroli: Kontrolloni nivelet tuaja

Sasia e kolesterolit dhe yndyrave të tjera të njohura si trigliceride në gjaku-n e njeriut janë një indikacion i fortë i mundësisë së atakut të zemrës. Nivelet e larta të quajtura kolesterol “i keq” dhe trigliceridet janë shkak për shqetësim pasi ato mund të shkaktojnë aterosklerozë dhe sëmundjen koronare të zemrës, një faktor rreziku madhor për atakun e zemrës.

Për këtë arsye, është e rekomandueshme për të gjithë të rriturit për të matur nivelet e kolesterolit dhe triglicerideve të paktën një herë. Nëse nivelet janë të ulëta dhe ju nuk ndryshoni dietën dhe të ushtruarit, atëherë nuk do të jetë e nevojshme që t’i kontrolloni ato përsëri, të paktën për një kohë. Por, nëse nivelet e kolesterolit janë anormalisht të larta, mjeku duhet t’ju këshillojë rreth menaxhimit të kolesterolit.

Fondacioni i zemrës rekomandon që të gjithë të rriturit e moshës 45 vjeçare dhe mbi të duhet të bëjnë kontrolle të rregullta të gjakut për të kontrolluar nivelin e kolesterolit dhe të triglicerideve. Ato, të cilët janë më të rinj se 45 vjeç dhe kanë faktorë të tjerë rreziku për sëmundjen e zemrës, siç janë diabet-i ose historia familjare e kolesterolit të lartë, gjithashtu duhet të kontrollojnë rregullisht nivelet e tyre të gjakut–të paktën njëherë në vit.

Si mund të reduktohet kolesteroli?

Nivelet e yndyrave në gjak mund të reduktohen në mënyra të ndryshme. Humbja e peshës nëse jeni mbipeshë ose obez, përmirësimi i dietës tuaj, rritja e nivelit të të ushtruarit, lënia e duhanit dhe reduktimi i konsumimit të alkool-it shpesh ndihmon.

Disa njerëz do të kenë nivele të larta kolesteroli pavarësisht dietës së mirë dhe të ushtruarit të shumtë. Për ato, mund të jetë e domosdoshme marrja e tabletave për të ulur nivelin e kolesterolit dhe të triglicerideve dhe për të reduktuar rrezikun e atakut të zemrës.

Kolesteroli i lartë tek fëmijët

Rreziku i fibracionit (dridhjeve) atriale zhvillohet në familje

Njerëzit me ndonjë të afërm të shkallës së parë (p.sh. prind ose vëlla apo motër) me fibracion atrial kanë një rrezik të lartë dhe të konsiderueshëm ndaj zhvillimit të kësaj gjendjeje, që është e pavarur nga faktorët tradicionalë të rrezikut, thonë ekspert-ët.

Fibracioni atrial është një çrregullim i zakonshëm i ritmit të zemrës (aritmi) ku sinjalet elektrike që kontrollojnë rrahjet e zemrës janë të parregullta. Këto sinjale shkaktojnë që dhomat e sipërme të zemrës të rrahin në mënyrë kaotike dhe shumë shpejt, duke rezultuar në një normë të parregullt dhe të shpejtë të zemrës.

Rezultatet nga një studim i 4421 njerëzve tregoi se ato që nuk kishin simptoma të fibracionit atrial, por që kishin një të afërm me këtë sëmundje kishin një rritje rreziku prej 40% ndaj zhvillimit të fibracionit atrial, raportuan kërkuesit.

Rritja e rrezikut nuk ndikohej nga faktorë të tillë si mosha, gjinia dhe masa trupore BMI (Body Mass Index= Indeksi i masës trupore), presioni i gjaku-t, trajtimet për presionin e lartë të gjakut dhe atakut të zemrës ose të paturit e një prej 4 gjeneve të zakonshme të lidhur me fibracionin atrial.

Të paturit e një vëllai ose motre me fibracionin atrial, ishte e njëjtë me rrezikun e të ekzistuarit të fibracionit atrial tek mamaja.

Fibracionet atriale të parakohshme (përpara moshës 65 vjeçare) tek një pjesëtar familjeje, ishte gjithashtu e lidhur me një rrezik rritjeje të tyre, përtej faktorëve tradicionalë të rrezikut.

Sëmundja e refluksit gastroezofageal (GORD)

Çfarë është sëmundja e refluksit gastro-ezofageal?

Sëmundja e refluks-it gastro-ezofageal (GORD) është sëmundja më e shpeshtë e ezofag-ut dhe ka të bëjë me rikthimin e sekrecioneve të stomaku-t në ezofag. Ky rikthim ndodh si pasojë e humbjes së tonusit (tonus muskular) të sfinkterit të poshtëm gastro-ezofageal, që ndodhet pikërisht në vendbashkimin e ezofagut me stomakun. Ky sfinkter ka rolin e një valvul-e funksionale e cila hapet sa herë që ne ushqehemi ose pijmë. Në rastin e humbjes së tonusit të kësaj “valvule” kjo do të ngelet hapur për një kohë të gjatë dhe lëngjet gastrike (lëngu gastrik) do të rikthehen mbrapsht në ezofag. Një situatë e tillë ndodh në rastin e hernie-s hiatale që është ngritja lart në ezofag e mukozës gastrik-e.

Simptomat GORD

Simptoma dalluese e GORD është urthi, një ndjesi djegieje në rritje në stomak apo gjoks që arrin deri në drejtim të fytit. Urthi shpesh ndodh pas të ngrënit. Ndonjëherë lidhet edhe me kthimin e ushqimit mbrapa deri në gojë. GORD gjithashtu mund të jetë një shkak i një kolle kronike.

Simptomat më pak të zakonshme të GORD mund të përfshijnë edhe vjellje dhe dhimbje. Shpesh është e vështirë për të diferencuar dhimbjen për shkak të refluksit nga dhimbja si rezultat i anginës ose një ataku të zemrës. Është shumë e rëndësishme për të kërkuar kujdesjen mjekësore nëse keni dhimbje kraharori.

Diagnostikimi i refluksit gastro-ezofageal

Mjeku do të vendosë se cili nga testet mund të jetë i nevojshëm.

Disa njerëz do të jenë në fillim të përshtatshëm për mjekim oral, dhe mund të shkojnë për të bërë teste vetëm nëse simptomat e tyre nuk përmirësohen. Të tjerët mund të kenë nevojë për investigim, zakonisht duke përdorur endoskopi-në. Kjo procedurë përfshin vendosjen e një tubi të ndriçuar në ezofag për të parë ezofagun dhe stomakun.

Testet e tjera mund të përfshijnë monitorimin e pH të ezofagut për 24 orë. Kjo do të thotë edhe regjistrimin e pH ose aciditetit. Ky është testi më i mirë për diagnostikimin kur një kollë mund të shkaktohet si rezultat i GORD.

Trajtimi i refluksit gastro-ezofageal

Angina

Në botën perëndimore, sulmet në zemër mbeten një nga shkaqet më të zakonshme të vdekjes së papritur dhe të parakohshme. Edhe pse disa atake të zemrës shfaqen papritur dhe janë shenjat e para që tregojnë se ekziston një problem në zemër, shumë nga të prekurit do të kenë patur ndonjë shenjë paralajmëruese të njohur si angina.

Çfarë është angina?

Angina është një dhimbje ose ndjenjë shqetësimi në gjoks e shkaktuar nga muskuli i zemrës si rezultat i mos marrjes mjaftueshëm të oksigjenit.

Dhimbja e anginës ndjehet zakonisht në qendër të gjoksit, por mund të përhapet në qafë apo krahë (sidomos krahun e majtë). Ajo ndonjëherë ndihet dhe në supe. Zakonisht vjen gjatë një tendosjeje fizike ose shqetësimeve emocionale dhe ndalon kur pushon së ushtruari ose së ndjeri ankth. Është përshkruar shpesh si një ndjenjë e “ngurtë” ose “presion” dhe mund të ashpërsohet nga një dhimbje e butë në një dhimbje shumë të fortë. Tek gratë, mund të jetë pak më ndryshe: ndonjëherë kanë dhimbje që mund të ndjehen si thika, puls-uese ose të mprehta, të përziera, gulçim dhe dhimbje të barkut.

Shkaqet e anginës

Angina ndodh nga mbingarkesa e punës së zemrës në mënyrë dramatike gjatë ushtrimeve ose stresit, që u kërkon muskujve të zemrës të punojnë më shumë. Për të kryer këtë, muskuli ka nevojë për oksigjen, i cili mbahet në gjak dhe rrjedh në arterie-n koronare. Kur rrjedhja e gjaku-t nëpërmjet këtyre arterieve reduktohet, muskujt e zemrës nuk marrin oksigjen mjaftueshëm. Mënyra më e zakonshme për të zvogëluar rrjedhjen e gjakut është sëmundja koronare e arteries (e njohur edhe si sëmundja koronare e zemrës), ku arteriet ngushtohen nga depozitat yndyrore.

Faktorët që rrisin rrezikun e sëmundjes së arteries koronare dhe anginës janë: duhanpirja, diabet-i, presioni i lartë i gjakut ose kolesterol-i i lartë në gjak, mungesa e ushtrimeve, dhe të qenit mbipeshë. Të tjera rreziqe përfshijnë sëmundjet e zemrës me histori familiare dhe plakjen (mbi 45 vjeç për burrat dhe mbi 55 vjeç për gratë).

Trajtimi i anginës

Ataku i zemrës

Infarkt i miokard-it (infarkt i miokardit), i njohur gjithashtu si ataku i zemrës ndodh kur furnizimi me gjak në muskujt e zemrës bllokohet, duke shkaktuar dëme madhore në atë zonë. Meshkujt në përgjithësi dhe njerëzit me një histori familjare të sëmundjes së zemrës, kanë më shumë mundësi që të vuajnë nga ataku i zemrës. Rreziku më pas rritet me moshën, presionin e lartë të gjaku-t, duhanpirjen, nivelin e lartë të kolesterol-it në gjak dhe obezitet-in. Pavarësisht nëse është i butë ose akut, ataku i zemrës është një gjendje mjekësore serioze.

Shkaqet e atakut të zemrës

Zemra është një muskul i madh që pompon gjak përreth trupit. Si të gjithë muskujt e tjerë, zemra ka nevojë për oksigjen që të funksionojë. Ky oksigjen vjen tek zemra nëpërmjet furnizimit me gjak nga arterie-t koronare.

Nëse ndonjëra nga këto arterie koronare që furnizojnë me gjak zemrën bllokohet, atëherë zemra nuk mund të marrë mjaftueshëm gjak në të gjitha pjesët e muskujve të saj dhe kjo rezulton në ishemi. Nëse kjo vazhdon për më shumë se disa minuta, indet e zemrës do të vdesin.

Ashpërsia e atakut të zemrës do të varet nga sasia e indeve që janë dëmtuar dhe nga koha e dëmtimit të zemrës.

Simptomat e atakut të zemrës

Dhimbje të buta në të forta fillojnë të ndihen në qendër të kraharorit dhe mund të përhapen më pas në krahë.

Gjatë një ataku, personi mundet gjithashtu që të përjetojë vështirësi në frymëmarrje, djersitje, përzierje dhe të vjella. Personi gjithashtu mund që të përjetojë edhe humbjen e vetëdijes.

Ndihma e parë për atakun e zemrës

Nëse mendoni se dikush është duke përjetuar atakun e zemrës, thërrisni menjëherë ambulancën ose dërgojeni atë menjëherë në departamentin e emergjencës të spitalit më të afërt.

Është mirë që të merrni ndihmën mjekësore sa më shpejt që të jetë e mundur. Çdo minutë që kalon, sjell dëmtimin e sa më shumë indeve të zemrës.

Çfarë mund të bëjnë mjekët?

  • Të pranojnë personin në spital për ekzaminim dhe kujdesje intensive. Në momentin që personi është nën kontroll, shanset e tyre për të mbijetuar janë më të mëdha;
Shëndeti i zemrës: Bëhuni fizikisht aktiv dhe shijoni ngrënien e shëndetshme

Ndryshimet e vogla të të ngrënit dhe njëkohësisht të të ushtruarit fizik mund të sjellin ndryshime të mëdha në shëndetin e zemrës.

Sëmundja kardiovaskulare është akoma një ndër shkaqet kryesore të vdekjeve për meshkujt dhe për femrat. Përveç kësaj, mbipesha dhe epidemi-a e obezitet-it vazhdon. Më shumë se gjysma e të rriturve janë mbipeshë dhe obez-ë. Kjo sjell rritjen e rrezikut për sëmundjen koronare të zemrës, atakun, dështimin e zemrës dhe llojin 2 të diabet-it. Lajmi i mirë është që çdo njeri e ka mundësinë për të reduktuar sëmundjen e zemrës, ashtu sikundër edhe për të arritur dhe mbajtur një peshë të shëndetshme, duke bërë ndryshime të vogla të jetesës.

Kombinimi i aktivitetit fizik me të ngrënën e shëndetshme ndihmon në arritjen dhe mbajtjen e një peshe të shëndetshme dhe në të kujdesurit për zemrën.

Shijoni ngrënien e shëndetshme

E ngrëna e shëndetshme nuk nënkupton dietë dhe nuk do të thotë që duhet të ndiqni rregulla strikte.

Ngrënia e shëndetshme lidhet me të zgjedhurit e:

  • Zarzavateve, frutave, arrave dhe bishtajoreve;
  • Peshkut dhe produkteve bulmetore me pak yndyrë; dhe
  • Sasive të moderuara të yndyrave dhe vajit.

Të qenit fizikisht aktiv

Të qenit fizikisht aktiv është një pjesë e rëndësishme e një jete të shëndetshme. Në çfarëdolloj moshe, aktiviteti fizik sjell një sërë përfitimesh. Lajmi i mirë është që aktiviteti fizik nuk duhet të jetë i tepruar.

Për shëndetin e përgjithshëm, rekomandohet të paktën 30 minuta aktivitet fizik i moderuar në pjesën më të madhe të ditëve të javës.

Kërkimet kanë konfirmuar që nuk është asnjëherë vonë për të filluar aktivitetin fizik dhe njerëzit të cilët nuk ushtrohen kanë dy herë më shumë mundësi që të vdesin nga sëmundjet koronare të zemrës sesa ato që ushtrohen rregullisht, bëjnë aktivitet fizik të moderuar.

Pavarësisht nga mosha, përfitimet shëndetësore fillojnë të ndihen në momentin e nisjes së aktivitetit të rregullt fizik.

Krahasuar me njerëzit që nuk janë aktivë, ata që janë rregullisht fizikisht aktivë kanë tendencë që:

  • Të kenë përmirësime afatgjata të shëndetit;
Urthi

Urthi është një formë dispepsi ose mostretje. Ajo shkaktohet nga refluksi i ezofagut. Urthi është simptoma kryesore e refluks-it gastro-ezofageal dhe është përshkruar si një ndjenjë djegieje prapa gjoksit që zakonisht ngrihet drejt fytit. Urthi shpesh ndodh pas të ngrënit ose të shtrirës. Herë pas here mund të lërë gjithashtu një shije të hidhur apo të thartë në gojë, kur përmbajtja e acidit në stomak rritet.

Urthi është një ndër simptomat më të zakonshme të tretje-s. Pjesa më e madhe e njerëzve do të përjetojnë urthin rastësisht. Kjo nuk përbën shkak për alarm. Nëse urthi ndodh shpesh ose ndërhyn në aktivitetet ditore, atëherë mjekët e quajnë këtë sëmundje të refluksit gastro-ezofageale (GERD ose GORD). Me kalimin e kohës GORD mund të çojë në komplikacion-e.

Çfarë e shkakton urthin?

Urthi zakonisht është shkaktuar nga një defekt në muskulin unazor që rrethon pjesën e poshtme të ezofagut, kur ajo bashkohet në stomak. Muskuli unazor duhet të jetë mënyra e vetme që lejon ushqimin që të kalojë poshtë në stomak, por nëse kjo nuk mbyllet siç duhet, atëherë përmbajtja e stomaku-t mund të shkojë mbrapa deri në ezofag.

Çfarë mund të bëni?

Këshillat e mëposhtme mund të ndihmojnë.

  • Mundohuni të shmangni të shtrirën pas të ngrënit për të ndaluar që ushqimi të kthehet përsëri në gojë;
  • Shmangni ushqimet që i doni e që i shkaktojnë probleme stomakut. Ushqimet me yndyra ose ushqimet pikante, kafeja, çokollata, pijet e gazuara dhe alkool-i mund të shkaktojnë mos tretjen;
  • Diskutoni me mjekun për ndonjë ilaç që jeni duke marrë, që mund të përkeqësojë refluksin. Shembujt përfshijnë aspirinë-n, ilaçet e tjera josteroidale anti-inflamatore (IJSAI: NSAID-Nonsteroidal anti-inflammatory drug) dhe disa ilaçe të përdorura për osteoporozë-n;
  • Shmangni veshjen e rrobave të ngushta;
  • Lini duhanin;
  • Humbni peshë nëse jeni mbipeshë ose obez;
  • Flini me kokën e ngritur 10-20 centimetra;
  • Flisni me mjekun nëse merni ndonjë nga ilaçet e përdorura për sëmundjen e refluksit gastro-ezofageal.

Kur duhet të shkoni tek mjeku?

Trajtimi i presionit të lartë të gjakut

Mjekët zakonisht e përcaktojnë presionin normal të gjakut, si një lexim që duhet të jetë më pak se 140/90 mmHg. Ku numri i parë përcakton presionin sistolik të gjakut dhe numri i dytë presionin diastolik të gjakut.

Presioni i gjakut që është më i lartë se 140/90 mmHg është quajtur Hipertension (termi mjekësor për presion të lartë gjaku). Hipertensioni që nuk është trajtuar mund të rrisë rrezikun e personit për sëmundjen koronare të zemrës, atakun, dështimin e veshkës, kështu që është e rëndësishme që të menaxhohet dhe trajtohet.

Para se të sugjerojë ndonjë trajtim, mjeku ndoshta do të kryejë disa teste për të zbuluar nëse tensioni i lartë i gjakut ka apo jo një shkak themelor. Këtu mund të përfshijmë një elektrokardiogram ose EKG, për të kontrolluar shëndetin e zemrës suaj, teste të funksionit të veshkave, elektrolite-t dhe një analizë të urinës. Nëse nuk duket që të ekzistojë asnjë kusht themelor mjekësor, atëherë ju keni atë që mjekët e quajnë si hipertension esencial. Hipertensioni thelbësor (esencial) llogaritet me 90 deri në 95 % të rasteve të presionit të lartë të gjakut. Edhe pse hipertensioni esencial zakonisht nuk mund të shërohet, ai mund të trajtohet për të parandaluar komplikimet. Doktori mund t’ju kërkojë që të bëni teste të kolesterol-it.

Mjeku, gjithashtu do të kontrollojë ilaçet që jeni duke marrë. Disa ilaçe mund të ndikojnë tek hipertensioni, duke përfshirë ilaçet anti-inflamatore josteroidale (IJSAI: NSAID-Nonsteroidal anti-inflammatory drug), kontraceptivë-t oral, kortikosteroide-t dhe disa ilaçe që përdoren për depresion. Mjeku do të dojë për të kontrolluar nëse keni ndonjë faktor tjetër rreziku siç është diabet-i, duhani, kolesteroli i lartë, angina, një histori familjare e anginës ose atak në zemër.

Ndryshimet e jetesës

Një studim i ri ka zbuluar se disa barna kundër dhimbjeve sjellin rrezikshmëri më të lartë për të patur rrahje të çrregullta të zemrës

Një studim afatgjatë sugjeron se të moshuarit që përdorin qetësues të zakonshëm me recetë, duke përfshirë këtu edhe ibuprofen e dhënë shpesh nëpër receta, mund të jenë duke e rritur rrezikun që të zhvillojnë një rrahje të çrregullt të zemrës, të quajtur fibrilacion atrial.

Studiuesit vunë në dukje se fibrilacion atrial rrit rrezikun e atakut dhe dështimit të zemrës dhe mund të shkurtojë jetën. Edhe studimet e mëparshme i kanë lidhur këto barna kundër dhimbjeve, të quajtura ilace  josteroide anti-inflamatore, ose (IJSAI: NSAID-Nonsteroidal anti-inflammatory drug) me një rrezik për të pësuar atak në zemër dhe infarkt.

Edhe pse ky studim është në gjendje të tregojë vetëm një lidhje mes IJSAI-ve dhe rrezikut për t’u prekur nga fibrilacioni atrial, studiuesi Dr. Bruno Stricker, profesor i farmako-epidemiologji-së në Qendrën Mjekësore Erasmus në Roterdam, në Holandë, tha se ai, beson se kjo lidhje “sugjeron një marrëdhënie shkak- pasojë”.

Megjithatë, një ekspert amerikan beson se duhen kryer më shumë kërkime në lidhje me këtë.
“Studime të mëtejshme janë të nevojshme për të vlerësuar përdorimin e IJSAI-ve dhe rrezikun e shfaqjes së fibrilacionit atrial”, tha Dr. Greg Fonarou, një profesor kardiologjie në Universitetin e Kalifornisë, Los Anxhelos dhe një zëdhënës i Shoqatës “Zemra Amerikane”.

Për studimin, ekipi i Stricker-it mblodhi të dhëna për më shumë se 8400 njerëz të cilët morën pjesë në studimin e kryer ne Roterdam. Që nga viti 1990, ky studim ka gjurmuar shëndetin e personave të moshës 55 vjeçare e lart, të cilët jetojnë në një zonë të qytetit holandez.

Gjatë periudhës mesatare të ndjekjes prej 13 vitesh, 857 prej pjesëmarrësve zhvilluan fibrilacion atrial. Nga këta, 261 vetë nuk kishin përdorur kurrë ilace josteroidale anti-inflamatore, 554 prej tyre kishin përdorur në të kaluarën dhe 42 prej tyre po i përdornin ato në momentin e studimit.

Ataku i zemrës i referohet dëmtimit të zemrës që shkaktohet kur furnizimi i gjakut në pjesët e muskujve të zemrës është i bllokuar. Ataku i zemrës ndodh kur mungon furnizimi me gjak.

Kjo është zakonisht rezultat i 2 proceseve: zhvillimit të shumë pllakëzave yndyrore në muret e arterie-ve dhe formimit të mpiksjeve mbi njërën nga pllakat.

Trajtimi i dhënë në fillim, gjatë një ataku në zemër mund të ndihmojë për të shpërndarë mpiksjen, duke zvogëluar dëmtimin e muskulit të zemrës.

Faktorët e rrezikut që mund të ndikojnë

  • Rritja e kolesterol-it në gjak;
  • Obezitet-i;
  • Diabet-i;
  • Mungesa e aktivitetit fizik;
  • Rritja e presionit të gjakut (hipertension);
  • Pirja e duhanit; dhe
  • Stresi.

Faktorët e rrezikut që nuk mund të ndryshojnë

  • Mosha;
  • Gjinia;
  • Histori të mëparshme me sëmundjen e zemrës; dhe
  • Histori familjare të sëmundjes së zemrës.

Mbajtja e kolesterolit në gjak dhe triglicerideve në nivel të ulët

Kolesteroli në gjak dhe triglceridet maten si pjesë e një vlerësimi të përgjithshëm të rrezikut të sëmundjes së zemrës. Ata mund të maten me një test të thjeshtë gjaku, e cila mund të organizohet nga mjeku. Në mënyrë ideale, në qoftë se jeni në rrezik të lartë të sëmundjeve të zemrës, një total niveli i kolesterolit të gjakut më pak se 4.0 mmol/l është i dëshirueshëm, edhe pse çdo reduktim i kolesterolit të lartë do të jetë me dobi. Pyet për këshilla të mëtejshme mjekun. Pikat kyçe janë:

  • Ngrënia e sa më pak yndyrave;
  • Mbajtja dhe arritja e një mase të shëndetshme trupore; dhe
  • Të qëndruarit aktiv.

Si mund të konsumoj sa më pak yndyra?

  • Përdorni sasi të vogla gjalpi;
  • Shmangni yndyrat nga mishi;
  • Hiqni lëkurën e pulës;
  • Përdorni mish të pjekur në vend të mishit të skuqur;
  • Hani djathë me përmbajtje të ulët yndyre;
  • Përdorni qumësht me sasi të vogël yndyre;
  • Shmangni ushqimet e shpejta dhe të skuqura; dhe
  • Reduktoni sasinë e konsumimit të kekut, biskotave dhe çokollatave.

Si mund të mbaj një peshë të shëndetshme?

  • Shmangni ushqimet që janë të pasura me yndyra; hiqni lëkurën e pulës dhe hani peshk rregullisht;
  • Hani porcione të vogla;
  • Reduktoni sheqerin dhe marrjen e alkool-it;