Psoriaza: Çfarë duhet të dini

Psoriaza (emri i plotë psoriaza vulgaris) është një kondicion i zakonshëm lëkure, që karakterizohet nga ngjyra e kuqe, luspa në lëkurë ose kruarje. Luspat janë më të zakonshme në gjunjë, bërryla dhe lëkurën e kokës, por mund të preket lëkura e tërë trupit. Mund të preken gjithashtu thonjtë dhe një numër i vogël njerëzish kanë dhimbje dhe enjtje të kyçeve (artrit psoriatik).

Psoriaza është një kondicion kronik (që vazhdon). Ka periudha kohore kur simptomat përmirësohen ose zhduken dhe kohë të tjera kur simptomat përkeqësohen.

Edhe pse të gjithë njerëzit e çdo moshe mund të preken, mosha më e zakonshme për psoriazë është adoleshenca e vonë deri te pjekuria e hershme. Ka edhe një shfaqje të saj tek të 50-at.

Çfarë e shkakton psoriazën?

Shkaku ekzakt i psoriazës nuk dihet. Megjithatë, është e ditur se sistemi imun në lëkurë është mbiaktiv në njerëzit me psoriazën. Një tip i qelizave imune të njohura si qeliza T krijohen në lëkurë. Këto qeliza T dhe kimikatet që ato prodhojnë acarojnë qelizat e lëkurës dhe i kthejnë ato në një cikël më të shpejtë se sa ai normal–në ditë sesa në javë– duke sjellë hollimin e lëkurës dhe krijimin e luspave.

Kondicioni tenton të trashëgohet kështu që faktorët e trashëgimisë luajnë një rol të madh. Gjithashtu, ka edhe faktorë të tjerë që mund të ndikojnë në episodet e psoriazës që janë:

  • Infeksionet – infeksione streptokokale (streptokoke bakteret) të fytit;
  • Dëmtimet, përfshirë edhe djegie-t nga dielli;
  • Ilaçe të caktuara (litiumi, që jepet për çrregullimet bipolare, ilaçet e tensonit si bllokuesit beta dhe ilaçet kundër malaria-s);
  • Stresi;
  • Marrja e dozave të larta të alkool-it;
  • Duhanpirja.

Simptomat e psoriazës

Simptomat e psoriazës variojnë midis njerëzve dhe në kohë të ndryshme. Ato mund të përfshijnë:

  • Skuqje lëkure e mbuluar me luspa të bardha;
  • Ënjtje lëkure ose kruarje;
  • Lëkurë të thatë dhe të plasaritur;
  • Thonj të dëmtuar, shtrembëruar dhe pa ngjyrë;
  • Dhimbje në kyçe dhe enjtje (ndodh tek pak njerëz).

Trajtimi i psoriazës

Edhe pse nuk ka kurë për psoriazën, në më të shumtën e rasteve sëmundja mund të kontrollohet mirë.

shendeti-zemres

Një zemër e shëndetshme ndihmon për të siguruar një jetë të gjatë dhe të shëndetshme. Mbajtja e një diete të dobët, duhani dhe mungesa e të ushtruarit ndikojnë tek zemra, edhe pse simptomat mund të qëndrojnë të fshehura për shumë vite. Sëmundja kardiovaskular-e është problemi kryesor shëndetësor. Sëmundja koronare e zemrës është shkaku më i përhapur i vdekjeve.

Dy mënyrat, nëpërmjet së cilës mund të vlerësohet shëndeti i zemrës është nëpërmjet monitorimit të presionit të gjakut dhe nivelit të kolesterol-it. Nëse ndonjëra prej këtyre është e lartë, atëherë sinjalizon nevojën për një ndryshim jetese dhe mundësisht nevojën për ilaçe, për të rikthyer shëndetin. Kontrollet e rregullta janë mënyra e vetme e vlerësimit të presionit të lartë të gjakut dhe kolesterolit të lartë.

Presioni i lartë i gjakut

Çdo njeri ka presion gjaku. Është presioni në arterie, i krijuar nga pompimi që bën zemra për qarkullimin e gjakut në trup. Presioni i gjakut është përcaktuar nëpërmjet 2 masave: presionit sistolik dhe presionit diastolik. P.sh. nëse presioni sistolik është 130 dhe presioni diastolik është 85, atëherë ajo shënohet 130/85. Në mënyrë korrekte ajo shënohet 130/85 mmHg.

Presioni normal i gjakut në përgjithësi është më pak se 130/85. Kur presioni i gjakut rritet mbi 140/90 në një bazë të rregullt, kjo është quajtur presion i lartë i gjakut ose hipertension. Sa më i lartë që të jetë presioni i gjakut, aq më të vështirë e ka punën zemra për të shtyrë gjakun drejt arterie-ve. Kjo eventualisht dëmton zemrën dhe enët e gjakut, duke rritur edhe rrezikun e sëmundjes së zemrës ose atakut.

Kolesteroli i lartë

Kolesteroli është lloji i yndyrave që gjendet në gjak dhe ka shumë funksione të rëndësishme në trup. Edhe pse pjesa më e madhe e kolesterolit vjen nga dietat tona, pjesa më e madhe është krijuar nga trupi jonë. Me kalimin e kohës, shumë kolesterol në gjak krijon atë që quhet aterosklerozë.

mosha-e-trete

Kualiteti i jetës është duke u bërë gjithmonë e më shumë i rëndësishëm. Kështu që ruajtja e shëndetshme e mendjes dhe trupit tonë është një prioritet.

Çfarë mund të bëni për të patur një mendje të mprehtë?

1) Ushtroni trurin tuaj

Ashtu sikundër edhe trupi, truri përfiton nga të ushtruarit dhe nga sfidat, nga të “qenit në formë”. Sfidimi i trurit me aktivitete të reja mund të krijojë shtegtime të reja brenda trurit që mund të reagojnë si rrugë alternative nëse disa neuron-e janë dëmtuar. Mund të provoni:

  • Luajtjen e lojërave që përfshijnë planifikimin dhe memorien siç është shahu;
  • Aktivitete që testojnë fjalorin tuaj siç është fjalëkryqi;
  • Të mësuarin e aftësive të reja – p.sh. një gjuhë ose një instrument muzikor;
  • Përllogaritjen e shumave në mendjen tuaj në vend të përdorimit të makinës llogaritëse;
  • Vullnetarizmin; dhe
  • Të qenit të informuar se çfarë është duke ndodhur në botë.

Kohët e fundit, shumë kompani kanë zhvilluar programet kompjuterike duke patur si qëllim funksionimin e trurit. Pavarësisht se gjatë kësaj kohe këto studime janë kurajuar, kërkime të tjera duhet të bëhen për të kuptuar nëse këto programe vonojnë ose parandalojnë një rënie të funksionit mendor për një afat të gjatë.

2) Qëndroni fizikisht aktiv

Kërkimet kanë treguar se aktiviteti fizik mund t’ju mbrojë kundër humbjes së funksionit mendor. Të ushtruarit rrit qarkullimin e gjaku-t në tru dhe mund të promovojë rritjen e neuroneve. Nuk keni nevojë për të bërë maratona, por mund t’a filloni aktivitetin fizik gradualisht. Më poshtë mund të gjeni disa ide për të filluar:

  • Përdorni shkallët në vend të ashensorit;
  • Parkojeni makinën tuaj larg në mënyrë që të mund të ecni;
  • Nëse keni një qen, nxirreni atë më shpesh për ecje të rregullta dhe të gjata;
  • Përdorni në shtëpi një vegël siç është biçikleta, ndërkohë që shihni TV.
  • Ndiqni një hobi që ju mban fizikisht aktiv, siç është p.sh. kopshtaria.
Impotenca

Pjesa më e madhe e meshkujve do të përjetojnë impotencë (dështimin për të arritur ereksion) në një pjesë të caktuar të jetës së tyre. Kjo zakonisht është një eksperiencë e përkohshme, shpesh për shkak të ankth-it ose përdorimit të tepërt të alkool-it.

Për shumë meshkuj me impotencë, që gjithashtu njihet si disfunksion erektil (ED), ai është një problem i vazhdueshëm, kronik, që shpesh shkakton probleme të ankthit, stresit dhe pakënaqësisë për vetë personat sikundër edhe për partneret e tyre.

Ereksioni vjen si rezultat i rritjes së sasisë së gjakut që qarkullon në penis dhe që më pas bllokohet aty. Shumë faktorë kombinohen, në mënyrë që kjo të ndodhë.

Është thënë më parë se impotenca është kryesisht një problem psikologjik (mendor), që është e lidhur me stresin, frikën për të dështuar dhe problemet e marrëdhënieve. Por mjekimet moderne kanë treguar që rreth gjysma e këtyre problemeve vijnë si rezultat i shkaqeve fizike. Pjesa më e madhe e këtyre shkaqeve janë të shërueshme.

Çfarë e shkakton impotencën?

Ndërmjet gjendjeve mjekësore që shkaktojnë impotencën janë:

  • Komplikimet e diabet-it;
  • Qarkullimi i dobët për shkak të ngushtimit të arterie-ve;
  • Dëmtimi i nervave;
  • Problemet hormonale, si p.sh. mungesa e testosteron-it;
  • Mbipërdorimi i alkoolit dhe cigares;
  • Disa ilaçe; dhe
  • Sëmundja e mëlçisë ose veshkave.

Disa nga ilaçet që mund të shkaktojnë impotencën janë qetësuesit, ilaçet për qarkullimin e gjakut dhe diuretikë-t. Problemi gjithashtu mund të ndodhë si rezultat i kirurgji-së në fshikëz, gjëndrat e prostatës (prostata), zorrës së vogël dhe shpinës.

Shkaqet psikologjike mund të jenë të lidhura me stresin e kohëve të fundit ose një ndryshim në jetesë. Gjithsesi, çfarëdolloj që të mund të jetë shkaku, pjesa më  e madhe e meshkujve me impotencë mund të shërohen dhe këshilluesit mund t’i ndihmojnë ato. Trajtimet mjekësore, trajtimet kirurgjik-ale, në pjesën më të madhe të meshkujve mund të jenë ndihmuese. Këshillimi, mund të ndihmojë njerëzit me probleme psikologjike.

lemza

Lemza është kontraktim i pavullnetshëm i muskulit të diafragmës, që sjell daljen e një sasie ajri dhe në të njëjtën kohë mbylljen e epiglot-ës (hapësira e laringu-t që kufizohet nga kordat e zërit dhe indit kërc-or të aritenoideve). Kur marrim frymë, diafragma kontraktohet, duke hapur kafazin e kraharorit, çka ndihmon mushkëritë që të zgjerohen. Nervat që kontrollojnë kontraktimet e diafragmës janë nervat frenikë (pleks i nervave periferik të palcës së kurrizit) që nisen nga zona e qafës dhe përfundojnë në diafragmë. Nëse këto nerva irritohen në një pikë çfarëdo, përgjatë rrugës mund të sjellin lemzë. Megjithatë, lemza që zgjat disa ditë, muaj ose edhe vite mund të përcaktojë një sëmundje serioze.

Simptomat

Lemzat janë karakterizuar nga inhalimi spazmatik (spazmë) i shoqëruar nga një tingull gjiri që befas ndalon. Lemzat vijnë shpesh në seri.

Shkaqet

Shkaku i lemzës është i panjohur, por shumë ekspert-ë ia atribuojnë atë stimul-imit të nervave që furnizojnë diafragmë-n. Faktorët që mund të përkeqësojnë lemzën përfshijnë:

  • Ngrënien e shpejtë, veçanërisht e ushqimeve të nxehta dhe pikante;
  • Përdorimin e tepërt të alkool-it;
  • Duhanin; dhe
  • Stresin.

Çfarë mund të bëni

  • Mbani frymën sa më shumë që të jetë e mundur. Përsëriteni këtë derisa lemza të ndalojë;
  • Mbani një qese afër gojës dhe hundës dhe merrni frymë jashtë dhe brenda saj disa herë;
  • Pini ujë të ftohtë dhe të ngrohtë;
  • Hani akull të thyer;
  • Bëni një gargarë me ujë;
  • Gëlltisni një lugë çaj me sheqer;
  • Uluni dhe përkuluni, duke mbështjellë gjunjët tuaj në kraharor.

Konsultohuni me një mjek nëse lemza juaj bëhet e vazhdueshme ose ju shqetëson gjatë të ngrënit, gjumit ose punës.

Çfarë mund të bëj mjeku

Mjeku mund:

  •  Të ekzaminoj për sëmundje serioze që provokojnë lemzën;
  • T’ju japë anti-spazmodik;
  • Të trajtojë sëmundjen që mund të shkaktojë lemzën; ose
  • Të kryejë një kirurgji mbi nervat që furnizojnë diafragmën.
Kolesteroli: Kontrolloni nivelet tuaja

Sasia e kolesterolit dhe yndyrave të tjera të njohura si trigliceride në gjaku-n e njeriut janë një indikacion i fortë i mundësisë së atakut të zemrës. Nivelet e larta të quajtura kolesterol “i keq” dhe trigliceridet janë shkak për shqetësim pasi ato mund të shkaktojnë aterosklerozë dhe sëmundjen koronare të zemrës, një faktor rreziku madhor për atakun e zemrës.

Për këtë arsye, është e rekomandueshme për të gjithë të rriturit për të matur nivelet e kolesterolit dhe triglicerideve të paktën një herë. Nëse nivelet janë të ulëta dhe ju nuk ndryshoni dietën dhe të ushtruarit, atëherë nuk do të jetë e nevojshme që t’i kontrolloni ato përsëri, të paktën për një kohë. Por, nëse nivelet e kolesterolit janë anormalisht të larta, mjeku duhet t’ju këshillojë rreth menaxhimit të kolesterolit.

Fondacioni i zemrës rekomandon që të gjithë të rriturit e moshës 45 vjeçare dhe mbi të duhet të bëjnë kontrolle të rregullta të gjakut për të kontrolluar nivelin e kolesterolit dhe të triglicerideve. Ato, të cilët janë më të rinj se 45 vjeç dhe kanë faktorë të tjerë rreziku për sëmundjen e zemrës, siç janë diabet-i ose historia familjare e kolesterolit të lartë, gjithashtu duhet të kontrollojnë rregullisht nivelet e tyre të gjakut–të paktën njëherë në vit.

Si mund të reduktohet kolesteroli?

Nivelet e yndyrave në gjak mund të reduktohen në mënyra të ndryshme. Humbja e peshës nëse jeni mbipeshë ose obez, përmirësimi i dietës tuaj, rritja e nivelit të të ushtruarit, lënia e duhanit dhe reduktimi i konsumimit të alkool-it shpesh ndihmon.

Disa njerëz do të kenë nivele të larta kolesteroli pavarësisht dietës së mirë dhe të ushtruarit të shumtë. Për ato, mund të jetë e domosdoshme marrja e tabletave për të ulur nivelin e kolesterolit dhe të triglicerideve dhe për të reduktuar rrezikun e atakut të zemrës.

Kolesteroli i lartë tek fëmijët

Çfarë duhet bërë lidhur me mungesën e pjellorisë sekondare?

Në qoftë se po përjetoni mungesën e pjellorisë sekondar-e, domethënë vështirësi për të mbetur shtatzënë me një fëmijë të dytë (apo të tretë), ja se çfarë këshillon ekspert-i:

Vizitohuni tek mjeku

Lloji i mjekut tek i cili vizitoheni, një obstetër gjinekolog apo një endokrinolog për riprodhimin, i cili specializohet për mungesën e pjellorisë, varet nga mosha juaj dhe sa kohë ju është dashur për të mbetur shtatzënë herën e parë. Sigurohuni që të mos humbni kohën me një mjek që nuk e merr problemin seriozisht. Disa obstetër gjinekologë kanë interes për pjellorinë, por në qoftë se një grua e ndjen se nuk po e dëgjojnë, atëherë ajo duhet të kërkojë menjëherë të vizitohet tek një endokrinolog i riprodhimit.

Mos prisni shumë gjatë

Sa më e vjetër të jeni aq më e vështirë është të mbeteni shtatzënë, pra vizitohuni sa më parë tek mjeku. Në qoftë se ju është dashur shumë kohë për të mbetur shtatzënë herën e parë, ju nuk duhet të prisni më shumë se disa muaj për t’u vizituar dhe në qoftë se jeni mbi 35 vjeç, jo më shumë se gjashtë muaj.

Siguroni mbështetje

Mos pjelloria sekondare mund të shkaktojë shqetësime të mëdha emocionale. Në qoftë se ndjeni se nuk ia dilni dot mbanë, bashkojuni një grupi mbështetës të mos pjellorisë. Në qoftë se nuk mundeni të gjeni një grup ku të mbështeteni, përpiquni të gjeni të paktën një person që është në të njëjtin hall me ju dhe bisedoni me të. Në qoftë se në dhomën e pritjes së mjekut shihni ndonjë grua me një fëmijë të vogël, atëherë bisedoni me të.

Edukoni njerëzit rreth jush

Shumica e njerëzve as që e dinë çfarë është mos pjelloria sekondare. Përveçse kur ju u tregoni atyre çfarë është ajo dhe si ata mund t’ju ndihmojnë, ata ka të ngjarë që t’ju zhgënjejnë. Bëni çfarë mundeni që të edukoni mjekun tuaj dhe njerëzit përreth jush lidhur me këtë ndjesi të humbjes. Kjo mund t’u ndihmojë të krijoni një rrjet mbështetës që do t’ju ndihmojë t’ia dilni mbanë.

Kujdesuni për veten

Planifikimi i shtatzënisë

Planifikimi i shtatzënisë nuk nënkupton që të nxitoni për në dyqanin më të afërt të fëmijëve. Do të thotë që të keni kujdesin mjekësor përpara mbetjes shtatzënë. Ju doni që trupi juaj të jetë në gjendjen më të mirë, në mënyrë që kur të mbeteni shtatzënë, t’i jepni fëmijës tuaj fillimin më të mirë të mundshëm.

Kontrolli i para konceptimit

Hapi i parë do të jetë që të bëni një rrugë me partnerin tuaj për tek doktori për një vizitë para konceptimit. Kjo do t’ju mundësojë që të siguroheni që jeni në rregull me gjendjen tuaj shëndetësore dhe vaksinim-in. Duhet diskutuar ndonjë shqetësim që mund të keni rreth shtatzënisë dhe për të vendosur ndonjë ndryshim jetësor që duhet të ndërmerrni. Mjeku juaj do të jetë në gjendje për të marrë një vendim për shëndetin tuaj të përgjithshëm si edhe çdo aspekt të historisë tuaj mjekësore e familjare që mund të ndikojë në shtatzëni. Do t’ju pyesë nëse jeni duke marrë ndonjë ilaç, ashtu sikundër edhe bimë ose suplemente, pasi këto mund të duhet të ndryshohen para dhe pas konceptimit.

Nëse ju si një mama e ardhshme, keni një gjendje mjekësore siç është: diabet, astmë, lupus eritematoz ose presioni të lartë gjaku, është e rëndësishme që të siguroheni që gjendja të jetë nën kontroll përpara se të ngeleni shtatzënë. P.sh. gratë me diabet duhet të sigurohen që ato kanë një kontroll të mirë të nivelit të sheqerit në gjak gjatë kohës së konceptimit, pasi kjo zvogëlon rrezikun e fëmijës për të patur një anomali kongjenital-e.

Ilaçet kontraceptive

Nëse jeni duke marrë pilula kontraceptive, por jeni duke programuar që të mbeteni shtatzënë, doktori juaj mund t’ju rekomandojë që të përdorni një metodë kontracepsion-i, siç është: prezervativi ose diafragma, për disa muaj para përpjekjes për konceptim. Kjo do t’i japë trupit tuaj kohën që i duhet për të rivendosur ekuilibrin hormonal normal. Mund të duhen disa muaj derisa periodat të kthehen të rregullta.

Stërvitja

Të ushqyerit me gji të bebes tuaj

Marrja e vendimit për të ushqyer me gji fëmijën tuaj është një nga vendimet më të mira që bëni si nënë. Pothuajse të tëra gratë janë të afta të ushqejnë me gji fëmijën e tyre. Trupi i njeriut adaptohet vetë përgjatë shtatzënisë për të garantuar që shumë nëna do të jenë të afta të prodhojnë mjaftueshëm qumësht për të ushqyer beben e tyre. Megjithatë, pak nëna ose partnerë të tyre, bëjnë pushim gjatë përgatitjes për lindjen e fëmijës për të marrë në konsideratë përgatitjet për të ushqyerit me gji që fillojnë më parë se gjiri të fillojë të zmadhohet në fazat e para të shtatzënisë.

Përvojat e tua të fëmijërisë, sesi ndiheni në lidhje me trupin tuaj dhe cilësinë e marrëdhënieve me familjen tuaj, miqtë dhe partnerin do të ndikojnë në atë se si do të ndiheni në lidhje me përgatitjen e të ushqyerit me gji. Ju mund të ndiheni të shqetësuar për emocionet që ndjeni kur jeni shtatzënë ose jeni në fillim të ushqyerit me gji të bebes për herë të parë. Disa gra ndjejnë se ato janë “plotësuar”, të tjera ndjejnë se janë “nën pushtetin” e fëmijës dhe jeta e tyre nuk është më e tyre.

Të tëra këto emocione janë të vlefshme dhe normale. Të mësuarit me këto ndjenja dhe gjetja e mënyrave për t’u marrë me to, do ndihmojë që të keni një lidhje me fëmijën ndaj të të ushqyerit me gji. Mos harroni, dhënia fizike e qumështit është vetëm një pjesë e të ushqyerit me gji. Balancimi i ndryshimit të formës së trupit, puna dhe pritshmëria juaj për veten dhe partnerin tuaj dhe përvojat e tua të mëparshme do të kontribuojnë në të ushqyerit me gji në mënyrë të suksesshme. Një nga gjërat më të mira që mund të bëni për të patur kënaqësi gjatë përvojës së të ushqyerit me gji është që të bëni të qartë se ju keni një a dy njerëz që ju vërtet mund t’i llogarisni që t’ju mbështesin në vendimin tuaj për të ushqyer fëmijën me gji.

Ushqimi ideal

Katarakti

Çfarë është katarakti?

Katarakt-i (perdja e syrit) është shkaku kryesor i verbimit në mbarë botën. Shumë njerëz arrijnë deri në verbim nga katarakti sepse për fat te keq ata nuk e dinë që kjo sëmundje mund të kurohet, por jo me medikamente ose me pika në sy. Me rritjen e moshës, katarakti bëhet i pashmangshëm.

Cilat janë shkaqet e kataraktit?

Shkaku kryesor i kataraktit është kalimi i viteve. Faktorët që rrisin rrezikun e kataraktit përfshijnë:

  • Ekspozim të pambrojtur afatgjatë ndaj rrezeve të diellit;
  • Duhan;
  • Diabet;
  • Një histori familjare me kataraktin;
  • Dëmtim të syve;
  • Inflamacion kronik në sy; dhe
  • Përdorim të ilaçeve steroidale për një kohë të gjatë.

Disa katarakte janë shkaktuar nga një çrregullim i trashëguar gjenetik. Infeksioni i rubeolë-s në mitër mund të shkaktojë kataraktin, gjë që mund të ndodhë që në lindje.

Cilat janë simptomat e kataraktit?

Problemi i shkaktuar nga katarakti është ndikimi që ai sjell tek shikimi. Tipikisht, njerëzit me katarakt ankohen për vështirësi në lexim, vështirësi në njohjen e fytyrave të njerëzve dhe të dhënies së makinës në kohe të keqe dhe natën. Ato gjithashtu mund të jenë të ndjeshëm ndaj dritës.

Cili është trajtimi për kataraktin?

Trajtimi i vetëm efektiv për kataraktin është operimi. Operimi mund të bëhet nën anestezi-në lokale dhe kërkon vetëm një qëndrim afatshkurtër në spital. Disa pika në sy mund të jenë më pas të rekomandueshme dhe duhet të eleminohet aktiviteti i tepërt fizik.

Vendimi për operacionin varet plotësisht në sesa shumë katarakt mund të ndikojë në pamjen tuaj dhe në aftësinë për të patur një jetë normale.

Nëse ju jeni në moshën 60 vjeçare ose më të moshuar, shikimi juaj është duke humbur për shkak të kataraktit, dhe më pas kirurgji-a do të ndryshojë jetën tuaj. Shmangni dritën e shumtë dhe vendosni syze kur jeni të rinj pasi kjo mund të shtyjë nevojën tuaj për operim.