Kanceri i vezoreve: Zgjedhja e mjekimit

Ndonjëherë është e vështirë të vendoset se cili është mjekimi i duhur për ju. Ju mund të ndiheni se çdo gjë po ndodh shumë shpejt, saqë ju nuk keni mundësi t’i shqyrtoni gjërat hollësisht. Ndërsa disa gra e ndjejnë që kanë shumë informacion, të tjerat mund të ndjejnë se nuk kanë mjaftueshëm. Juve nevojitet që të siguroheni që e keni kuptuar mjaft mirë sëmundjen tuaj, mjekimin e mundshëm dhe efektet anësore, që të merrni vendimin tuaj.

Për disa gra me kancer të vezores, mjekimi do të rezultojë në një kurë. Megjithatë, mjekimi shpesh ka kuptimin që gratë nuk munden të kenë më fëmijë. Kjo mund të jetë një goditje për shumë gra, madje edhe në qoftë se ato kanë një familje. Për gra të tjera të cilat ende nuk kanë pasur fëmijë, kjo mund të jetë shkatërruese. Në qoftë se pjelloria është vërtet e rëndësishme për ju, bisedoni me mjekun tuaj se cilat zgjedhje të tjera janë në dispozicion. Kjo do të varet nga lloji i kancerit të vezoreve që ju keni.

Për gratë me kancer të përparuar të vezoreve mjekimi mund të synojë kontrollin e simptomave dhe jo kurim-in e kancerit. Disa herë, mënyra më e mirë për të kontrolluar simptomat është të mjekohet kanceri, gjë që mund të ketë një shans të vogël për ta kuruar. Disa gra në këtë situatë duan të gjithë mjekimet e mundshme ndërsa të tjerat duan të sigurohen që përfitimet e mundshme të mjekimit do të jenë më të mëdha se efektet e mundshme anësore. Të tjera do të zgjedhin alternativën që ato konsiderojnë që ju ofron atyre cilësi më të mirë të jetës.

Bisedoni me mjekët

Antibiotikët dhe fëmijët

Antibiotikët janë ilaçe që përdoren për të trajtuar infeksionet e shkaktuara nga bakteret. Ato janë ilaçe shumë të mira që kanë shpëtuar jetën e shumë fëmijëve me sëmundje serioze si meningjit, pneumoni dhe septikemi (sepsis).

Fëmijët dhe antibiotikët

Shumë prindër shqetësohen nëse fëmijët e tyre kanë nevojë në mënyrë frekuent-e për antibiotikë me recetë. Disa shqetësohen se fëmijët mund të zhvillojnë imunitet ndaj antibiotikëve, ndërsa të tjerë shqetësohen për efektet anësore—duke patur frikë se trajtimi mund të bëjë më shumë keq se sa mirë.

Në më të shumtën e rasteve antibiotikët nuk dëmtojnë fëmijët. Shumë fëmijë kanë nevojë për këto ilaçe për disa javë e ndoshta deri në një muaj, për shkak të infeksioneve kronike në veshka, veshin e mesëm, bajamet e të tjera pjesë të trupit. Duke u përdorur kur duhet, antibiotikët janë midis ilaçeve më të vlefshme.

Bakteret dhe viruset

Jo të tëra infeksionet mund të trajtohen me antibiotikë. Shumë infeksione siç janë shqetësimet e vogla të stomaku-t që shkaktojnë diarre vijnë nga viruset, që mund të shkatërrohen nga vetë mekanizmat mbrojtës të trupit.

Në shumë raste nuk është e mundur të përcaktohet nëse infeksioni vjen nga viruset apo nga bakteret. Kjo kryesisht ndodh në disa infeksione të traktit të sipërm respirator. Këto infeksione që shkaktojnë lëndime të fytit, kollë, rrufë, dhimbje veshi etj, janë të zakonshme. Shumë fëmijë, kryesisht kur fillojnë të luajnë me fëmijë të tjerë, mund të kenë deri në mesatarisht 6 infeksione të tilla në vit.

Kur janë të nevojshëm antibiotikët?

Vendimi për rekomandimin e një antibiotiku varion nga mjeku në mjek dhe nga pacienti në pacient. Në vendim ndikojnë  zgjatja dhe shpeshtësia e sëmundjes ashtu sikundër edhe prezenca e faktorëve të tjerë komplikues. Disa teste mund të jenë të nevojshëm për të gjetur se cili mikrob e shkakton infeksionin.

Cili antibiotik është i përshtatshëm?

Folatet në shtatzëninë e vonë dhe rreziku i astmës së fëmijëve

Gratë mund të paralajmërohen gjatë shtatzënisë kundër përdorimit të suplementeve folate, thonë ekspert-ët.

Veçanërisht, ato janë paralajmëruar që suplementet folate të mos merren gjatë shtatzënisë së vonë. Komentet vazhduan me publikimin e kërkimeve që zbuluan një rritje të rrezikut të astmës tek fëmijët e nënave që marrin acid folik në shtatzëninë e vonë (Revista Amerikane e Epidemologjisë, online më 30 Tetor).

Kërkuesit thanë se ishte një kujtesë e rëndësishme që gratë duhet t’u përmbahen rekomandimeve për kohën dhe dozën e suplementeve folate.

Studimi i mëvonshëm gjeti përdorimin e suplementeve të acidit folik në shtatzëninë e vonë (nga 30 deri në 34 javë) që ishte e lidhur me 26% të rrezikut të astmës së fëmijërisë dhe 32% rritje të vazhdueshme tek fëmijët e moshës 3,5 vjeç.

Autori kryesor, Profesori i Asociuar Michael Davies, nga Qendra Kërkimore e Origjinës së Hershme e Shëndetit dhe Sëmundjes në Universitetin e Adelaides, tha: “Suplementet e acidit folik në shtatzëninë e vonë ishin të  lidhura me një rrezik në rritje të astmës tek fëmijët, por nuk kishte prova për të sugjeruar ndonjë efekt anësor nëse suplementet ishin marrë në shtatzëninë e hershme”.

Dr Alan Barclay (PhD), një dietolog në Universitetin e Sydneit, tha se provat sugjeruan një lidhje ndërmjet suplementeve folate dhe rrezikut të astmës në fëmijëri, të dhënat u vështirësuan nga mbështetja në një pyetësor të frekuencave të ushqimit, duke bërë në këtë mënyrë kërkime të mëtejshme të nevojshme. Ai tha se gratë në studim kishin një konsum mesatar në shtatzëninë e hershme të 2948 mikro-gram folate në ditë nga suplementet e pavarura, edhe mbi dozën e rekomanduar prej 400 mikrogram për gratë shtatzëna.

“Nëse do të merrni suplemente, qëndroni tek 400 mikrogram në ditë, dhe sigurohuni që nuk jeni duke marrë folate ekstra nga burime të tjera siç janë multi-vitaminat”, sugjeroi ai.

Kanceri i mushkërive: Trajtimi

Zgjedhja e trajtimit nga ana juaj varet nga faza në të cilën është kanceri, gjendja juaj e përgjithshme shëndetësore dhe kapaciteti i frymëmarrjes, si edhe nga dëshirat tuaja.

  • Kanceri i mushkërive i qelizave jo të vogla mund të trajtohet me anë të kirurgjisë, radioterapisë ose kemioterapisë.
  • Kanceri i mushkërive i qelizave të vogla zakonisht trajtohet me anë të kemioterapisë. Disa persona me kancer në njërën mushkëri (sëmundje e kufizuar) do t’i nënshtrohen radioterapisë në kraharor dhe në tru (të quajtur radioterapi parandaluese ose profilaktike). Meqenëse ai përhapet qysh herët, kirurgji-a nuk përdoret shpesh për këtë lloj të kancerit.
  • Mesothelioma është rrallëherë e mundur të largohet me anë të ndërhyrjes kirurgjik-ale. Megjithatë, personat zakonisht kanë lloje të tjera trajtimi, si kemioterapinë ose thoracentesis për të ngadalësuar përparimin e sëmundjes apo për të ndihmuar të menaxhohen simptomat.

Studimet tregojnë që lënia e duhanit do të përmirësojë shanset tuaja për të reaguar ndaj trajtimit. Në qoftë se ju tymosni duhan, ekipi mjekësor ka mundësi t’ju kërkojë lënien e duhanit para se të bëni një operacion.

Kirurgjia

Heqja me anë të një ndërhyrje kirurgjikale e një tumor-i ofron shansin më të mirë të një kurim-i për pacientët që kanë një fazë të hershme të kancerit. Ekipi mjekësor do të shikojë nëse kanceri është përhapur përtej mushkërive apo jo, gjendjen tuaj të përgjithshme dhe kapacitetin e frymëmarrjes. Ata do të vlerësojnë nëse ndërhyrja përbën një alternativë për ju.

Llojet e kirurgjisë së mushkërive

Ekzistojnë disa lloje të kirurgjisë së mushkërive.

  • Prerje: Hiqet vetëm një pjesë e mushkërisë dhe jo një lob;
  • Lobektomi: Hiqet një lob i mushkërisë;
  • Pneumoktomi: Hiqet një mushkëri e tërë.

Në qoftë se kanceri është përhapur ose në qoftë se ju keni mesotelioma në abdomen-in tuaj, ju mund t’i nënshtroheni një lloji tjetër kirurgjie.

Pas një operacioni

Cilat janë rreziqet dhe efektet anësore të kirurgjisë së kancerit?

Ekzistojnë rreziqe që shoqërojnë çdo lloj procedure mjekësore dhe kirurgji-a nuk bën përjashtim. Pjesërisht suksesi varet nga lloji i operacionit kirurgjikal që ju do t’i nënshtroheni dhe nga lloji i operacionit si edhe nga përvoja e kirurgut me të. Kohëzgjatja e operacionit dhe lloji i anestezisë së përdorur janë faktorë të tjerë të rëndësishëm. Shëndeti fizik i pacientit ndikon në masë të konsiderueshme mbi procesin dhe rezultatin. Më e rëndësishmja është nëse dobia e pritshme peshon më shumë se rreziqet e mundshme.

Mjekët kryejnë operacione qysh prej një kohe të gjatë. Përparimet në teknikat kirurgjikale dhe në të kuptuarit nga ana jonë të parandalimit të infeksioneve e kanë bërë kirurgjinë moderne më të parrezikshme dhe me më pak të ngjarë të dëmtojë indet e shëndetshme se më parë. Por ende ka gjithmonë një shkallë rreziku të pranishme, pavarësisht se sa e vogël është ajo.

Para se ju të vendosni t’i nënshtroheni një procedure mjekësore, është e rëndësishme që të kuptoni rreziqet. Procedura të ndryshme kanë lloje të ndryshme të rreziqeve dhe të efekteve anësore. Këtu nuk mund të rendisim të gjithë problemet e mundshme të çdo lloj operacioni kirurgjikal. Sigurohuni t’i diskutoni detajet e rastit tuaj me mjekun i cili mund t’u japë një ide më të mirë për atë se cilat janë rreziqet tuaja aktuale.

Gjatë operacionit

Ndërlikimet e mundshme gjatë operacionit mund të shkaktohen nga vetë operacioni, ilaçet e përdorura (anestezi) ose një sëmundje. Përgjithësisht, sa më kompleks të jetë operacioni aq më i madh është rreziku.

Operacionet e vegjël dhe marrja e kampioneve për biopsi zakonisht paraqesin më pak rrezik se sa një operacion i madh. Dhimbja në vendin e operuar është problemi më i zakonshëm. Infeksionet dhe reaksionet ndaj ilaçeve të përdorura për të mpirë zonën e trajtuar (anestezi lokale), janë po ashtu të mundshme. Ndërlikimet në operacionet e mëdha nuk janë të zakonshme, por mund të përfshijnë:

Hemorragjia

Pyetje që i duhen bërë mjekut për kirurgjinë e kancerit

Para se të bëhet një ndërhyrje kirurgjikale gjeni gjithçka mundeni lidhur me përfitimet, rreziqet dhe efektet anësore të operacionit. Ju mund të doni t’i bëni mjekut tuaj pyetjet e renditura këtu. Përgjigjet mund të ndihmojnë që të ndjeheni më mirë për vendimin që do të merrni.

  • Cili është qëllimi i këtij operacioni? Të largohet kanceri? Të largohet një pjesë e tumor-it për të testuar për kancer? Për të ndihmuar për një problem të shkaktuar nga tumori?
  • Cilat janë shanset që ai do të funksionojë?
  • A ka ndonjë mënyrë tjetër për ta trajtuar kancerin apo për të lehtësuar problemin?
  • A kam nevojë që të marr mjekime të tjera për kancerin (si kemioterapi apo rrezatim) para apo pas kirurgji-së?
  • Veç kancerit, a jam i shëndetshëm mjaftueshëm për të kapërcyer streset e kirurgjisë dhe ilaçet që përdoren për këtë?
  • Sa operacione të tilla keni bërë? Cila është përqindja e suksesit? A keni përvojë në operacionet e këtij lloj kanceri?
  • Çfarë do të bëni saktësisht në këtë operacion? Çfarë do të hiqni? Përse?
  • Sa do të zgjasë operacioni? Kush do të mbajë në korrent familjen time?
  • A do të kem nevojë për transfuzion gjaku?
  • Çfarë mund të bëj që të përgatitem për operacionin?
  • Çfarë mund të pres më pas? A do të kem shumë dhimbje? A do të kem tuba apo kateter? Sa kohë do të rri në spital?
  • Sa do të preket trupi im nga operacioni? A do të funksionojë apo duket ndryshe? A do të jetë i përhershëm ndonjë nga efektet?
  • Sa kohë do të duhet që unë të kthehem në aktivitetet e mia të zakonshme?
  • Cilat janë rreziqet e mundshme dhe efektet anësore të këtij operacioni? Cilat janë rreziqet e vdekjes apo paaftësimit?
  • Çfarë do të ndodhë në qoftë se zgjedh të mos i nënshtrohem operacionit?
  • Cilat janë shanset që operacioni ta shërojë kancerin?
  • Në qoftë se ky operacion nuk funksionon, a ka trajtime të tjera për kancerin që unë mund të provoj?
  • A kam kohë të mendoj apo të marr një opinion të dytë?

Këtu janë disa udhëzime që ju ndihmojnë të mbani mend përgjigjet e mjekut:

Ilaçet me recetë janë një pjesë e rëndësishme në trajtimin dhe parandalimin e sëmundjeve. Megjithatë, përdorimi i gabuar i këtyre ilaçeve mund t’i bëjë ato të pasigurta, p.sh. nëse nuk ndiqni udhëzimet mbi dozën e ilaçit, përfshirë këtu edhe kohën e marrjes së ilaçeve apo kohëzgjatjen, mund t’ju sëmurë.

Të kuptoni dhe të përndorni në mënyrë të sigurt ilaçet me recetë janë aspekte të rëndësishme të mbarëvajtjes së shëndetit tuaj.

Çfarë është ilaçi me recetë?

Një ilaç me recetë është i disponueshëm nga ju vetëm në rast se një doktor shkruan një recetë, me anë të së cilës kërkon që ky ilaç t’ju ofrohet. Më pas ju e çoni këtë recetë tek një farmacist, në mënyrë që të merrni ilaçin.

Çfarë trajton ilaçi juaj me recetë?

Kujtohuni të pyesni gjithmonë doktorin tuaj për cilat gjendje ky ilaç këshillohet. Në këtë mënyrë, ju do të jeni më i aftë të kuptoni nëse ilaçi po ju ndihmon ose jo.

Ndoshta do të ishtë më mirë për ju që të kërkoni që doktori t’i shkruajë këto informacione, bashkë me kur dhe si ta merrni ilaçin, sidomos nëse ndjeni vështirësi në leximin e shkrimit të vogël mbi etiketat e shisheve të ilaçeve.

Informacioni i ilaçit për konsumatorin (IIK)

Një burim i rëndësishëm i informacionit për ilaçet me recetë është IIK – informacioni i ilaçit për konsumatorin. Kjo është një fletëpalosje, e cila mund t’ju jepet nga doktori apo farmacisti juaj. IIK-ja është e shkruar nga kompania që e prodhon ilaçin, me një gjuhë të thjeshtë për t’u kuptuar. IIK-ja përmban informacione mbi gjendjet në të cilat ky ilaç përdoret për të trajtuar,  efekte të mundshme anësore, në cilat gjendje ky ilaç nuk duhet përdorur dhe çdo masë paraprake që duhet marrë ndërkohë që ilaçi po përdoret.

Kujtohuni gjithmonë të pyesni doktorin ose farmacistin nëse IIK-ja gjendet bashkë me ilaçin. IIK-ja mund të ofrohet si pjesë e paketimit ose si një printim i kompjuterit.

Çfarë shkruhet mbi recetën tuaj?

Kur mjeku ju jep një recetë, është marrë një vendim i kujdesshëm për të zgjedhur ilaçin e duhur për ju. Marrja në mënyrë korrekte e ilaçit të dhënë përfshin gjithashtu edhe marrjen e ilaçit në dozën e duhur, në rrugën që duhet dhe në kohën e duhur. Ju keni qenë pjesë e procesit të vendimmarrjes duke iu përgjigjur pyetjeve të mjekut që ky i fundit të ketë një histori të plotë të sëmundjes.

Si pjesë e këtij procesi ju i keni treguar mjekut tuaj për çdo reaksion të mëparshëm alergji-k ndaj ilaçeve që ju keni kaluar. Ju i keni treguar mjekut tuaj për çdo lloj ilaçesh që ndoshta po merrni ndërkohë (duke mbajtur mend që vitaminat, mineralet, plotësuesit barna apo ushqimore dhe ilaçet e marra pa recetë duhen marrë të gjitha në konsideratë).

Ju nevojitet t’i tregoni mjekut tuaj për çdo lloj problemi shëndetësor kronik që mund të keni dhe nëse jeni shtatzënë apo po ushqeni foshnjën me gji.

Pasi të largoheni nga mjeku juaj janë disa përgjegjësi të cilat duhet t’i merrni mbi vete.

Të kuptoni përgjegjësitë tuaja

Ju duhet të dini ta administroni ilaçin që do të merrni në mënyrën e përshtatshme dhe se si të respektoni grafikun dhe dozën. Ju duhet të jeni të ndërgjegjshëm për çfarëdo lloj efektesh anësore të identifikuara për këtë ilaç në mënyrë që ta dini çfarë prisni. Gjithmonë pyeteni mjekun ose farmacistin tuaj për efektet anësore.

Është e rëndësishme që ju nevojitet të jeni në dijeni të shenjave apo simptomave që mund të tregojnë nevojën për të kontaktuar mjekun tuaj lidhur me ndonjë problemi të mundshëm nga ky ilaç. Për fat të keq, shpesh njerëzit largohen nga kabinet-i i mjekut pa e kuptuar trajtimin që do të fillojnë dhe kjo shpesh do të thotë që ata nuk janë në gjendje që të respektojnë këshillën e mjekut.

Gjërat që nuk duhet të bëni

Mos e ndaloni marrjen e ilaçit para se ai të ketë mundësinë të funksionojë si duhet, edhe në qoftë se mendoni se nuk po funksionon apo keni filluar të ndjeheni më mirë. Në qoftë se përjetoni efekte anësore të pakëndshme kontaktoni mjekun ose farmacistin tuaj.

Trajtimi i ri kundra kancerit: Doktorët janë entuziastë

Pjesa më e madhe e produkteve farmaceutike dhe trajtimeve kundër kancerit janë helme, të dizenjuara për të sulmuar, me shpresën për të vrarë qelizat kancerogjene, ose të paktën për të ndaluar rritjen e tyre.

Por shumica e këtyre trajtimeve sulmojnë jo vetëm qelizat kancerogjene por dhe qelizat e shëndetshme. Kështu që njerëzit që përdorin medikamente shpesh vuajnë nga efekte anësore të tmerrshme, për të mos përmendur rrënimin që vetë kanceri është duke shkaktuar. Ata dobësohen dhe humbin fuqinë, flokët dhe ngjyrën e lëkurës.

Evolucioni në terapitë e trajtimit të kancer-it tashmë po ndodh. Ky trajtim quhet “Terapia e targetuar molekulare”. Ai konsiston në përdorimin e ilaçeve që janë të dizenjuara në nivelin molekular të qelizës, për të sulmuar dhe vrarë vetëm qelizat kancerogjene të një lloji specifik kanceri. Këto medikamente prodhohen posaçërisht për të njohur molekula specifike, që janë unike të një lloji të caktuar kanceri.

Medikamenti model (udhëzues) është Glivec ose ndryshe STI571. Ai është aktiv kundër një forme relativisht të rrallë leuçemie (leukemi) – leuçemia kronike mielomike, e cila karakterizohet nga prodhimi i tepërt i qelizave të bardha. Çdo vit, rreth 7000 amerikanë diagnostikohen me këtë sëmundje.

Doktorët janë tejet entuziastë dhe shpresojnë se ky trajtim do të shërbejë si model për prodhimin e medikamenteve të tjera për të kuruar këtë kancer që prek me mijëra njerëz. Vetëm këtë vit 1.3 milionë amerikanë, besohet se do të diagnostikohen me kancer.

“Rëndësia e këtij trajtimi nuk mund të jetë më e  madhe se kaq. Një shënjestër specifike, një medikament i dizenjuar specifikisht për shënjestrën, qelizën e kancerit. Ky është agjenti më efektiv kundër një sëmundjeje”, thotë Paula  Bunn, presidentja e zgjedhur e Shoqatës Amerikanë të Onkologji-së Klinik-e. Ajo shton se kjo është reale, jo fjalë në ajër.

Medikamentet e dizenjuara

Dr. Brian Druker, drejtor i Programit të Leuçemisë në Universitetin e Shkencave të Shëndetit në Oregon, Portland, është shkencëtari kryesor në projektin kërkimor, i cili po zhvillohet nga Novartis Farmaceutics.

Kontracepsioni: Pilula e kombinuar

Pilula kontraceptive e kombinuar orale (shpesh referuar vetëm si “pilula”) përmban në mënyrë sintetike estrogjen dhe progestogjen. Këto hormone sintetike imitojnë hormonet natyrale të prodhuara nga vezoret e femrës.

Si funksionon pilula?

Pilula kryesisht funksionon duke parandaluar çdo muaj lirimin e vezës nga vezoret. Pilula gjithashtu trash mukus-in cervikal për të formuar një barrierë për spermën, në mënyrë që të mos hyjë në mitër dhe në tubat fallopianë (tubat uterine).

Efektiviteti në parandalimin e shtatzënisë

Efektiviteti i një metode kontraceptive mund të matet për përdorim të përsosur dhe përdorim tipik:

  • Përdorimi i përsosur ndodh kur instruksionet janë ndjekur në mënyrë të saktë. Norma e dështimit për përdorimin e përsosur të pilulës së kombinuar është 0.3%. Kështu që, kur përdoret në mënyrën e saktë, më pak se një grua në 100 do të mbetet shtatzënë në një vit;
  • Përdorimi tipik është ajo se çfarë synohet që të ndodh në realitet. Dështimet e përdorimit tipik përfshijnë dështimet si rezultat i përdorimit të pasaktë. Norma e dështimit për pilulën e kombinuar është rreth 8-9% në vitin e parë të përdorimit tipik.

Avantazhet

  • Pilula është shumë efektive dhe e besueshme kur merret sipas udhëzimeve;
  • Ajo mund të ndikojë tek periodat, të cilat do të jenë më të shkurtra, më të lehta, më me pak dhimbje dhe më të rregullta;
  • Pilula e kombinuar mund të përdoret për të manipuluar ciklin menstrual (p.sh. pilula mund të përdoret për të kaluar ngjarje të caktuara, siç janë pushimet);
  • Fertiliteti nuk preket përgjithmonë dhe zakonisht kthehet shpejt pas ndalimit të pilulës;
  • Kjo pilulë mund të përdoret për të përmirësuar akne-t;
  • Ajo mund të ndihmojë për të përmirësuar sindromën paramenstruale;
  • Pilula mund të reduktojë rrezikun e cist-eve të mitrës dhe mund të ndihmojë në menaxhimin e simptomave të sindromës policistike (sindroma policistike e ovareve) të mitrës;
  • Femrat që përdorin pilulën kanë një rrezik më të reduktuar të kancer-it të mitrës dhe të kancerit endometrial (kanceri i shtresës që vesh brendësinë e mitrës).

Disavantazhet