Steriliteti femëror

sistemi riprodhues femeror

Sterilitet-i është përcaktuar si mos krijimi i një konceptimi pas një marrëdhënie të rregullt seksuale prej 12 muajsh. Rreth një në 6 çifte kanë problemin e moskonceptimit.

Rreth 40% e rasteve të infertilitet-it përfshijnë faktorin femër; 40% përfshijnë faktorin mashkullor; dhe në rastet e mbetura është një kombinim midis faktorit mashkullor dhe atij femëror (10%) ose një shkak i papërcaktueshëm (10%).

Shkaqet e infertilitetit femëror

Ekzistojnë shkaqe të shumta të infertilitetit tek gratë, por 3 shkaqet më të zakonshme janë:

  • Problemet me ovulacion-in;
  • Sëmundja Tubal; dhe
  • Endometrioza.

Problemet e tjera të lidhura me infertilitetin femëror përfshijnë anomali-të e mitrës; siç janë fibroid-et (rritja beninj-e në shtresën e muskujve në mitër).

Problemet me ovulacionin

Problemet me ovulacionin (lirimin e një veze nga njëra prej vezoreve çdo muaj) janë shkaku më i zakonshëm i infertilitetit tek gratë. Mund të ekzistojnë një sërë rastesh të tilla, disa prej të cilave përfshijnë sindromën policistike të ovareve (sindroma policistike e ovareve), dështimin ovarian, peshën e vogël trupore, çrregullimet e tiroides dhe të gjëndrës së hipofizës.

Sëmundja Tubal

Bllokimi apo dhëmbëzat në tubin fallopian mund të parandalojnë udhëtimin e vezës nga vezorja drejt mitrës për t’u takuar me spermën. Shkaqet e bllokimit të tubave fallopianë përfshijnë infeksionet, kirurgji-të e mëparshme dhe endometriozë-n.

Endometrioza

Endometrioza është një gjendje ku indet që formojnë rreshtimin e mitrës janë gjetur edhe jashtë mitrës. Ajo mund të shkaktojë dëmtimin e tubave fallopianë dhe të vezores.

Hetimi i infertilitetit

Çiftet që kanë vështirësi konceptimi duhet të takojnë doktorët e tyre, për të punuar në mënyrë ideale bashkë për një vlerësim fillestar. Hetimet e mëtejshme do të varen nga rezultatet e vlerësimit.

Testi më i zakonshëm dhe i thjeshtë për ovulacionin është matja e nivelit të progesteron-it në gjak gjatë gjysmës së dytë të ciklit menstrual. Testet e tjera të gjakut, të tilla si nivelet e hormoneve, gjithashtu mund të jenë të nevojshme për të parë disa nga shkaqet e çrregullimeve të ovulacionit.

Infertiliteti

Infertilitet është konsideruar paaftësia për të arritur shtatzëninë pas 12 muajsh të marrëdhënieve normale seksuale pa kontraceptivë. Sterilitet-i mund të prekë mashkullin apo femrën ose të dy.

Çfarë ndikon tek fertiliteti?

Femrat janë në fertilitetin e tyre më të mirë në të 20-at, por do të ndalojnë prodhimin e vezëve (ovulacion) kur ato të arrijnë menopauzë në të 40-tat ose afër të 50-tave. Megjithatë, burrat mund të vazhdojnë të prodhojnë spermë edhe në të 70-tat e tyre, por cilësia e spermës përkeqësohet me moshën. Ka edhe faktorë të tjerë që mund të ndikojnë në fertilitetin, duke përfshirë:

  • Shqetësimet e përgjithshme shëndetësore të tilla si obezitet-i, sëmundja e tiroides ose diabet-i pakontrolluar;
  • Faktorët psikologjikë të tillë si stresi, tensioni dhe ankth-i;
  • Pirja e tepruar e duhanit dhe konsumi i alkool-it;
  • Disa lloje ilaçesh.

Çfarë e shkakton fertilitetin femëror?

  • Dështimi për të prodhuar vezë;
  • Dështimi për zhvillimin e vezoreve, siç shihet në kushte të tilla si sindroma Turner;
  • Endometrioza, një gjendje që shkakton rritje anormal-e të indit endometrium, shpesh duke shkaktuar dhëmbëzim dhe inflamacion në organ-et riprodhuese;
  • Tubat fallopianë të bllokuar (tubat që marrin vezët nga vezorja për në bark). Kjo shpesh është shkaktuar nga infeksione të tilla si sëmundja pelvik-e inflamatore (PID) ose sëmundje seksualisht e transmetueshme (STD-sexual transmitted diseases) siç janë klamidia ose gonorre-a;
  • Tumor-i i mitrës ose dhëmbëzat që pengojnë vezën e fekonduar nga transplantim-i;
  • Disa pabarazi hormonale;
  • Mukus-i “armiqësor” në qafën e mitrës që nuk e lejon spermën që të hyjë;
  • Në raste të veçanta, disa gra mund të kenë një reaksion ndaj spermës së partnerit.

Vlerësimi i infertilitetit

Mjekët mund të vlerësojnë infertilitetin tek të dy partnerët nëpërmjet:

  • Marrjes së një historie të detajuar mjekësore duke përfshirë edhe problemet menstrual-e, ekspozimin ndaj STD-ve apo parotit-it, përdorimin e barnave të caktuara dhe ilaçeve, kohën dhe rregullueshmërinë e marrëdhënieve seksuale;
  • Ekzaminimit fizik të të dy partnerëve;
Mos pjelloria sekondare

Për dy vjet, ne jemi duke u përpjekur të kemi një fëmijë të dytë. A kemi ndonjë problem me pjellorinë?

Po. Quhet mos pjellori sekondar-e kur një grua nuk është në gjendje të mbetet shtatzënë ose të mbartë një shtatzëni tjetër deri në afat pasi ka lindur një fëmijë. Dhe megjithëse problemet e pjellorisë primare tërheqin më së shumti vëmendjen, më shumë se 3 milionë gra në SHBA kanë probleme të pjellorisë sekondare.

Çfarë i shkakton problemet e pjellorisë sekondare dhe si trajtohen ato?

Të njëjtët faktorë që janë përgjegjës për problemet e pjellorisë primare munden po ashtu të shkaktojnë mos pjellori sekondare. Këto përfshijnë:

  • Dhëmbëzim të pelvisi-t ose të mitrës;
  • Tuba fallopianë (tubat uterine) të bllokuar;
  • Endometriozë;
  • Ovulacion me defekt;
  • Qenie nën peshë apo mbipeshë;
  • Duhanpirja;
  • Alkool-i i tepërt;
  • Cilësi apo sasi e dobët e spermës.

Cilido që të jetë shkaku, sëmundja ose është zhvilluar ose është keqësuar qysh nga koha kur ju keni lindur një fëmijë. P.sh. komplikimet gjatë dhimbjeve të lindjes dhe lindjes mund t’i kenë dhënë shkas një problemi. Ose, problemet tuaja të pjellorisë mund të jenë të lidhura me moshën në qoftë se kanë kaluar disa vjet që nga shtatzënia juaj e parë.

Trajtimet për problemet e pjellorisë primare apo sekondare janë të njëjtat dhe hapi i parë zakonisht është të ekzaminoheni nga një specialist për pjellorinë. Në qoftë se ju nuk mbeteni shtatzënë pas një viti seksi të shpeshtë e të pambrojtur ose nëse jeni mbi 35 vjeç dhe nuk mbeteni shtatzënë pas një seksi të shpeshtë e të pambrojtur për gjashtë muaj, ndoshta do të doni të vizitoheni tek një specialist për pjellorinë.

Ju mund të vizitoheni tek specialisti madje edhe më herët në qoftë se jeni mbi 30 vjeç dhe e dini që keni një sëmundje që mund të ndikojë mbi pjellorinë, si endometriozë ose cikle të parregullt menstrual.

Jam xheloze për mikeshat që kanë familje të mëdha, por ndjehem fajtore që një fëmijë nuk është mjaft për mua. Përse kështu?

Mosha dhe pjelloria: Mbetja shtatzënë në të njëzetat

Koha është në anën tuaj në qoftë se po përpiqeni të mbeteni shtatzënë në të njëzetat tuaja, edhe biologjia po ashtu. Trupi juaj është i përgatitur plotësisht për shtatzëninë dhe ka të ngjarë do të jetë ende në qoftë se ju vendosni të shtoheni.

E thënë kjo, shtatzënia në çfarëdo moshe vjen me avantazhe dhe dizavantazhe të dallueshme. Ne jemi lidhur me specialistë të pjellorisë, konsulentët financiarë dhe edukatorët e marrëdhënieve dhe nëna rreth të njëzetave për të marrë një tablo realiste të asaj se çfarë do të thotë të keni një fëmijë në të njëzetat tuaja.

Pro-të

Nga një perspektivë rreptësisht biologjike, të njëzetat janë dhjetëvjeçari më i mirë për ngjizjen dhe për mbajtjen e një foshnje. Ekspertët thonë se pjellshmëria mesatare e gruas arrin kulmin kur ajo është në moshën 24 vjeç.

Ashtu si çdo grua, ju jeni lindur me të gjitha vezët që do të keni gjatë jetës tuaj: rreth 1 milion në lindje. Në kohën që arrini pubertet-in, vezët tuaja numërohen rreth 300 000, por vetëm 300 prej tyre çlirohen nga vezoret gjatë viteve tuaja të riprodhimit.

Ndërsa moshoheni, vezoret tuaja plaken së bashku me pjesën tjetër të trupit tuaj dhe vezët tuaja bëhen më pak të shëndetshme. Për këtë arsye, vezët e grave më të reja kanë më pak të ngjarë se ato të grave më të moshuara  që të kenë anomali gjenetike, të cilat japin si rezultat sindroma Down dhe defekte të tjera në lindje.

Risku i abort-eve po ashtu është shumë më i ulët. Risku është rreth 10% për gratë në të njëzetat e tyre, 20% për gratë në mes apo në fund të tridhjetave dhe rreth 35% për gratë në fillimin e të dyzetave.

Në të njëzetat, ju keni më pak të ngjarë që të keni probleme të tjera gjinekologji-ke si fibroid-e dhe endometriozë, të cilat shpesh përparojnë dhe me kalimin e kohës bëhen shumë problem.

Vetë shtatzënia është zakonisht më e lehtë fizikisht për gratë në të njëzetat, sepse ato janë me një risk më të ulët për ndërlikime shëndetësore si presioni i lartë i gjaku-t dhe diabet-i.

  • Endometrioza është emri i një gjendjeje që shkaktohet nga qelizat e mitrës (njohur si endometrium) që shkëputen nga trupi (kryesisht nga pelvisi) dhe i bashkohen organeve të tjera.
  • Qeliza vazhdon t’i përgjigjet ciklit menstrual dhe gjakrrjedhjes çdo muaj, duke shkaktuar irritim dhe inflamacion.
  • Endometrioza luan një rol të madh në problemet e fertilitetit tek femrat. Është vlerësuar se 30-40% e grave që kanë bërë laparoskopi për të investiguar infertilitin kanë patur endometriozë.
  • Gratë në moshën 20–30 vjeç kanë më shumë shanse për këtë gjendje, por edhe femrat pas pubertet-it dhe pas menopauzë-s mund të preken nga ajo.
  • Kërkimi tregon se 10% e femrave që ndodhen në fazën para-menopauzale e kanë këtë gjendje, por është e pranishme me një përqindje më të lartë tek femrat që janë infertile.
  • Rreziqet që shoqërojnë zhvillimin e endometriozës përfshijnë një cikël të shkurtër menstrual (perioda më të shkurtra), gjakrrjedhje të mëdha dhe perioda që zgjasin 7 ose më shumë ditë.
  • Nëse perioda e parë vjen më herët se mosha mesatare, atëhere ekziston një mundësi më e madhe për të patur në të ardhmen endometriozë.
  • Nëse nëna/mamaja ose motra kanë endometriozë atëherë ekziston rreziku i trashëgimit të endometriozës.
  • Gratë që kanë histori familjare të endometriozës kanë më shumë shanse që të kenë endometriozë të rëndë.
  • Të paturit e një fëmije nuk kuron endometriozën. Ajo nuk shfaqet gjatë shtatzënisë, por simptomat mund të rishfaqen më pas.
  • Simptomat përfshijnë dhimbje para dhe gjatë periodave (më keq se ngërçet normale), dhimbje gjatë dhe pas seksit, gjakrrjedhje më të madhe se normalja dhe ndoshta edhe diarre ose kapsllëk, lodhje konstant-e dhe dhimbje në kurriz.

Trajtimi varet nga disa faktorë, por një kombinim i trajtimeve mund të kontrollojë gjendjen. Mjeku mund të bëjë një diagnozë të saktë dhe të diskutojë opsionet e trajtimeve.

Gjithcka që një femer duhet të dijë rreth endometriozës

Endometrioza është një gjendje në të cilën indet endometriale – ind që është gjetur në rreshtim të mitrës (endometrium), rritet në vende jashtë mitrës. Qelizat emigrante endometriale, mund të rrinë në vezore ose ligament-e që mbështesin barkun e nënës, uterus (mitra), ose vendosen në zonën ndërmjet mitrës dhe rektumit.

Këto qeliza endometriale që kanë migruar jashtë mitrës, janë të njohur si implantet endometriale. Implantet mund të bashkangjiten tek: tubat fallopianë, vaginë, vulvë, fshikëz dhe zorrë. Në raste të rralla, ato mund të gjenden në mushkëri, gjymtyrë ose në plagë-t e vjetra kirurgjikale në abdomen.

Implantet endometriale i përgjigjen ndryshimeve hormonale brenda trupit në të njëjtën mënyrë si indet endometriale që shtrihen në mitër, të cilat janë inde që largohen çdo muaj. Pra, çdo muaj indet endometriale mund të rrjedhin gjak. Megjithatë, gjaku nuk ka asnjë dalje në mënyrë që të largohet nga trupi dhe shkakton inflamacion, gjë e cila çon në formimin e indeve. Indet mund të formojnë ato që quhen “mbështjellës”, të cilët janë bandat e indeve fijore që lidhin struktura të brendshme me organet e trupit, që normalisht duhet të jenë të ndara. Këto mbështjellje shkaktojnë shumë dhimbje, duke tërhequr dhe deformuar organet e brendshme dhe bëjnë disa lëvizje shumë të dhimbshme (p.sh. kur bëni seks ose shkoni në tualet).

Endometrioza ndikon deri në 10% të grave dhe është një kusht i përbashkët gjinekologjik.

Cilat janë simptomat e endometriozës?

Ashpërsia e simptomave mund të variojë nga një grua në tjetrën. Disa gra përjetojnë dhimbje dhe efekte të mëdha negative simptomash, ndërsa të tjerat mbeten të pavetëdijshme për patjen e kësaj gjendjeje. Disa simptoma mund të përfshijnë:

  • Dhimbje të periodave (e njohur si dismenorre);
  • Dhimbje pelvik-e që fillon disa ditë përpara periodave;
  • Gjakderdhje të rëndë ose jo të rregullt menstrual-e, duke përfshirë mpiksjen e gjakut;
  • Dhimbje gjatë marrëdhënies seksuale (dispareuni);
  • Dhimbje pelvike gjatë ovulacion-it;
  • Sindromë para-menstruale;
  • Dhimbje të shpinës;
  • Diarre ose kapsllëk, veçanërisht gjatë një periudhe;