Seksi i sigurt duke përdorur prezervativ

Është e rëndësishme për të praktikuar seks të sigurt, si për të shmangur shtatzënitë e padëshiruara dhe për të reduktuar rrezikun e kontaktit të një infeksioni seksualisht të transmetueshëm (STI-sexual transmitted infections) si klamidia, herpesi gjenital, gonorre, hepatit ose HIV (human immunodeficiency virus).

Një grua që merr kontraceptiv oral nuk do të mbrohet kundër STI–ve por vetëm kundër shtatzënisë.

Të dy llojet e prezervativëve, mashkullor dhe femëror të mbrojnë kundër STI-ve ashtu sikundër edhe shtatzënisë. Shansi i të mbeturit shtatzënë ndërkohë që përdor prezervativin mashkullor është nga 2 në 15% dhe varet sesa kujdesshëm është përdorur. Shansi për të ngelur shtatzënë duke përdorur një prezervativ femëror është i krahasueshëm.

Nëse keni marrëdhënie seksuale të pambrojtur apo ju mendoni se prezervativi mund të ketë dështuar, shkoni tek doktori ose farmacisti juaj sa më shpejt të jetë e mundur. Kontracepsion-i emergjent (pilula e mëngjesit tjetër) është në dispozicion pa recetë, por duhet të përdoret brenda 120 orëve të marrëdhënieve seksuale të pambrojtura. Juve ju duhet gjithashtu të kontrolloheni për STI.

Prezervativët

Prezervativët sigurojnë një pengesë fizike për spermën dhe STI-të, por efikasiteti i tyre varet nga përdorimi i tyre i saktë. Prezervativët duhet gjithmonë të ruhen larg nga të nxehtit dhe rrezet e diellit dhe duhet të hidhen në qoftë se ata janë përtej datës së tyre të skadencës.

Prezervativët mund të jenë dëmtuar nga nxehtësia ose në qoftë se ata kanë qenë afër saj. Prezervativët mashkullorë gjithashtu mund të jenë dëmtuar në qoftë se vagina është shumë e thatë, ose ato janë përdorur për seks anal, kështu që juve mund t’ju duhet një lubrifikant. Si shumica e prezervativëve mashkullorë, lubrifikantët për to duhet të jenë me bazë uji.

Kontracepsioni: Opsionet afatgjata për gratë

Disa ilaçe dhe pajisje janë tani në dispozicion për të siguruar gratë për kontraceptivë afatgjatë. Këto opsione ofrojnë nga 1 muaj deri në 10 vjet mbrojtje kontraceptive, në varësi të zgjedhjes që është bërë.

Kontraceptivët afatgjatë mund të merren vetëm nëpërmjet farmacisë së Klinikës së Planifikimit Familjar. Mjeku zakonisht do të dojë që ju të merrni pjesë në dy takime. Takimi i parë është për të diskutuar në lidhje me avantazhet dhe disavantazhet e metodave të ndryshme. Në këtë kohë, doktori juaj do t’ju pyesë edhe në lidhje me shëndetin e përgjithshëm dhe shëndetin riprodhues dhe shpesh do të kryejë një ekzaminim pelvik dhe një Pap test, në qoftë se dyshohet për ndonjë gjë.

Zgjedhja e metodës më të përshtatshme kontraceptive afatgjatë për nevojat tuaja do të varet nga preferencat tuaja personale dhe rrethanat – p.sh. kur dhe nëse keni planifikuar të keni një shtatzëni në të ardhmen – ashtu sikundër edhe në bazë të shëndetit tuaj të përgjithshëm dhe riprodhues aktual dhe të mëparshëm.

Takimi i dytë do të jetë në kohën e ciklit menstrual kur është e përshtatëshme për doktorin tuaj të kontrollojë që ju nuk jeni shtatzënë dhe për të menaxhuar kontraceptivët afatgjatë. Doktori juaj gjithashtu do t’ju këshillojë sesi të njihni efektet anësore të kontraceptivit – dhe se çfarë duhet bërë për to nëse ndodhin – dhe t’ju tregojë në lidhje me kontrollet që duhet të keni nevojë gjatë përdorimit të kontraceptivit.

Injeksioni depo

Është e pranishme ndaj emrave të markave Depo-Provera dhe Depo-Ralovera, një injeksion depo për kontraceptivët afatgjatë zakonisht përfshin një injeksion në muskujt tuaj ose në krahun tuaj të sipërm, për të siguruar mbrojtje ndaj shtatzënisë për 3 muaj.  Nëse kontracepsion-i  është i nevojshëm përtej kësaj kohe injeksioni përsëritet çdo 3 muaj, për aq kohë sa nevojitet.

Si funksionon

Kontracepsioni: Planifikimi familjar natyral

cikli menstrual

Çfarë është planifikimi familjar natyral?

Planifikimi familjar është një alternativë e kontrollit të lindjes që përfshin abstenimin nga marrëdhëniet seksuale gjatë kohës që ju keni më shumë gjasa që të mbeteni shtatzënë.  Ajo i referohet gjithashtu ndonjëherë “abstinencë-s periodike” dhe përfshin teknika të tilla si “billings” dhe metodat “ritmike”.

Si funksionon?

Metoda e planifikimit natyral familjar funksionon duke përcaktuar ditët e tua pjellore, duke parë ndryshimet në temperaturën e trupit tuaj (BBT) ose mukus-it cervikal, ose duke përdorur metodat simptotermike  (që përfshin simptomat e ovulacion-it dhe vëzhgimin e temperaturës) ose metodat kalendarike, dhe duke iu përmbajtur marrëdhënieve gjatë atyre ditëve.

Për shkak se disa sperma mund të mbijetojnë për 7 ditë (mesatarja është 2-3 ditë) dhe veza për më shumë se 24 orë pas lirimit nga vezorja, shumica e grave janë pjellore për disa ditë para dhe pas ovulacionit, dhe kjo duhet të merret parasysh në përcaktimin e periudhës së abstinencës.

Sa efektiv është?

Efektiviteti i metodave të planifikimit natyral mund të ndryshojnë jashtëzakonisht shumë në varësi të teknikave të veçanta që përdoren dhe përkushtimit të çiftit. Kur përdoret për një vit nga 100 gra, metodat e ndryshme kanë normat e mëposhtme të dështimit; metoda e temperaturës do të rezultojë në 14-24 shtatzëni; metoda e mukusit në 20 shtatzëni; dhe metoda simptotermike në 16 shtatzëni. Metoda kalendarike ka një normë të lartë të dështimit dhe zakonisht nuk është e rekomandueshme.

Cilat janë avantazhet?

Disa nga avantazhet e planifikimit natyral familjar janë që:

  • Nuk kërkon ilaçe, kimikate ose aparate;
  • Nuk ka rreziqe shëndetësore;
  • Është e miratuar nga shumë fe;
  • Nuk është e shtrenjtë;
  • Mund të kurajojë komunikimin dhe bashkëpunimin në çiftet e motivuar; dhe
  • Lejon gruan që të jetë e vetëdijshme dhe e informuar për ciklin e saj riprodhues.

Cilat janë disavantazhet?

Disa nga disavantazhet e planifikimit natyral familjar janë që:

  • Ajo kërkon një sërë instruksionesh dhe shumë hapa për të parashikuar ovulacionin (periudhën pjellore);
  • Çiftet duhet të jenë shumë të motivuar;
Kontracepsioni: Sterilizimi femëror

Sterilizimi femëror është një formë kontracepsion-i kirurgjik-al që përfshin mbylljen e tubave fallopianë. Ajo është referuar ndonjëherë si procedura kirurgjikale, ndërprerja e tubave, ose “të paturit e tubit tuaj të lidhur”.

Histerektomi-a (heqja kirurgjikale e mitrës) gjithashtu ndonjëherë është përdorur si një teknikë steril-izimi femëror, veçanërisht në qoftë se ekzistojnë probleme të tjera që lidhen me mitrën.

Si funksionon ajo?

Procedura kirurgjikale funksionon  duke ndaluar spermën për të arritur vezën. Pas ejakulim-it, sperma zakonisht noton në tubat fallopianë dhe fertilizim-i mund të ndodhë kur një vezë është lëshuar nga njëra prej vezoreve (ovulacion) dhe është në drejtimin poshtë tubave. Tubat fallopianë (tubat uterine), që mbajnë vezën poshtë për në vezore, janë të bllokuar si nga prerja ashtu dhe nga lidhja ose nga aplikimi i kapuçëve ose unazave. Nga ana tjetër, tubat mund të mbyllen duke qenë të djegur nga përdorimi i një elektriciteti.

Sa efektive është?

Procedura kirurgjikale është rreth 99% efektive në parandalimin e shtatzënisë. Ajo mund të përmbyset me anë të një operacioni të quajtur reanastamosis, por shkalla e suksesit të kthimit të pjellorisë është vetëm ndërmjet 50 dhe 80%, kështu që sterilizimi duhet gjithmonë të mendohet si një masë e përhershme.

Cilat janë avantazhet?

Disa nga avantazhet e sterilizimit femëror janë që:

  • Është menjëherë efektive;
  • Rrallë ka ndonjë pasojë shëndetësore afatgjatë;
  • Nuk ndikon në marrëdhënien seksuale;
  • Nuk ndërhyn në spontanitetin e marrëdhënieve seksuale; dhe
  • Nuk prek marrëdhëniet seksuale, ritmet normale hormonale dhe periodat.

Cilat janë disavantazhet?

Disa nga disavantazhet e sterilizimit femëror përfshijnë:

  • Kërkon operacion, zakonisht nën një anestezi lokale;
  • Është më e komplikuar sesa vazektomi-a (sterilizimi mashkullor);
  • Ekziston rreziku, megjithëse i ulët, i komplikimeve kirurgjikale të tilla si gjakderdhje e brendshme, infeksion ose dëmtim i organ-eve të tjera;
  • Nëse një shtatzëni ndodh, ekziston një rrezik në rritje që ajo të jetë në tubat fallopianë (shtatzënia ektopike);
Kontracepsioni: Diafragma dhe kapuçët

Si diafragma dhe kapuçët cervikalë janë të njohur si metoda kontraceptive penguese. Ato veprojnë si pengues për t’a mbajtur spermën larg arritjes së vezës së gruas në mënyrë që të mund të ndodhë fertilizim-i. Të dyja mund të japin mbrojtje ndaj sëmundjeve seksualisht të transmetueshme (STD-sexual transmitted diseases).

Çfarë janë diafragma dhe kapuçët?

Diafragma është një kub rrethor gome e butë që gruaja e fut tek vagina, duke mbuluar kështu hapjen e mitrës (qafën e mitrës).

Kapuçi cervikal është si diafragmë, vetëm se më i vogël dhe zakonisht i bërë prej një kubi gome të fortë. Kapuçi cervikal mbahet në një pozicion nga thithja. Ato zakonisht janë të vendosur më lart në vaginë sesa diafragma, direkt mbi qafën e mitrës, gjë që e bën kapuçin më të vështirë për t’a menaxhuar.

Diafragma dhe kapuçët cervikalë vijnë në masa të ndryshme. Masa dhe lloji mund të vendosen nga mjeku juaj ose klinika e planifikimit familjar. Diafragma ose kapuçi duhet të vendoset nga mjeku juaj ose klinika e planifikimit familjar dhe ju do të instruktoheni sesi t’i vendosni dhe t’i largoni ato. Ju gjithashtu duhet të bëni një praktikë në vendosjen dhe largimin e tyre vetë.

Si përdoren ato?

Për t’i përdorur ato ju duhet të ndiheni rehat rreth futjes së gishtave në vaginën tuaj dhe prekjes së organ-eve gjenital-e.

Ato duhet të përdoren me një krem spermicidal ose xhel dhe të lihen në vend për të paktën 6 orë pas seksit, por jo më shumë se 24 orë ose 12 orë gjatë periodave. Ata nuk duhet të përdoren me vazelinë, vaj bebesh apo produkte të tjera me bazë vajore, të cilat mund të dëmtojnë pajisjen.

Disa njerëz i kanë gjetur ato të çrregullta. Ato mund të rrisin rrezikun e infeksioneve të traktit urinar dhe mund të shkaktojë irritim në qoftë se ju ose partneri juaj jeni të ndjeshëm ndaj gomave ose spermicideve.

Nëse ato janë vendosur siç duhet, ju nuk duhet të keni asnjë dhimbje. Ju duhet të shkoni tek mjeku juaj nëse keni dhimbje, diafragma juaj ose kapuçi fillon të lëvizë, ju keni qenë shtatzënë ose ju keni pasur një ndryshim në peshë prej më shumë se 3 kg.

Kur kryeni marrëdhënie seksuale

Metodat hormonale të kontrollit të lindjeve

Hyrje në kontrollin e lindjeve

Në qoftë se një grua është seksualisht aktive dhe ajo është pjellore, në kuptimin që është fizikisht e aftë që të mbetet shtatzënë, ajo duhet të pyesë veten: “A dua unë të mbetem shtatzënë tani? ”Në qoftë se përgjigja e saj është “Jo”, ajo duhet të gjejë ndonjë metodë të kontrollit të lindjeve.

Terminologji-a për “kontrolli e lindjeve” përfshin “kontracepsion-in, parandalimin e shtatzënisë, kontrollin e pjellshmërisë dhe planifikimin familjar. Por pavarësisht terminologjisë, personat seksualisht aktivë mund të zgjedhin nga një larmi metodash për të reduktuar mundësinë e mbetjes shtatzënë. Megjithatë, asnjë nga metodat e kontrollit të lindjeve në dispozicion në ditët e sotme nuk ofron një mbrojtje të përsosur kundër infeksioneve të transmetueshme seksualisht (STI-sexual transmitted diseases), me përjashtim të abstinencë-s.

Me terma të thjeshta, të gjithë metodat e kontrollit të lindjeve bazohen ose në pengimin e spermës së një mashkulli që të arrijë në vezën e femrës (fekondim) ose në pengimin e vezës së fekonduar të ngulet në mitrën e femrës dhe të fillojë të rritet. Metoda të reja të kontrollit të lindjeve vazhdojnë të krijohen dhe të testohen. Dhe çfarë është e përshtatshme për një çift në një pikë mund të ndryshojë me kohën dhe me rrethanat.

Për fat të keq asnjë nga metodat e kontrollit të lindjeve përveç abstinencë-s nuk konsiderohet 100% efektive.

Llojet e metodave hormonale të kontracepsionit

Janë disa metoda të ndryshme hormonale për kontrollin e lindjeve. Diferencat midis tyre janë:
•  Lloji i hormonit;
•  Sasia e hormonit; dhe
•  Rruga me të cilën hormoni hyn në trupin e njeriut.

Hormonet mund të jenë estrogjen dhe/ose progesteron. Këto hormone mund të merren nga goja, të mbillen në indin e trupit, të injektohen nën lëkurë, të absorbohen nga një bandazh mbi lëkurë apo të vendosen tek vagina. Mënyra e vendosjes përcakton nëse ekspozimi i hormonit është i vazhdueshëm ose i ndryshueshëm.

Hormonet nga goja: tableta

Kontraceptivi i emergjencës – pilula e mëngjesit tjetër

Kontracepsion-i emergjent është një metodë që përdoret për të parandaluar një shtatzëni që mund të ketë rezultuar nga një akt seksual i pambrojtur. Kjo mund të ndodhë nëpërmjet prishjes së prezervativit ose zhvendosjes së diafragmës, ose harresës së marrjes së pilulës ose kryerjes së marrëdhënies seksuale pa masa mbrojtëse. Kontraceptivi i emergjencës gjithashtu mund të përdoret për të parandaluar shtatzëninë, pasi gruaja është detyruar për të kryer marrëdhënie pa dëshirën e saj.

Kontracepsioni emergjent, mund të përfshijë ose të paturit e një pajisje brenda mitrës (IUD) të futur ose duke marrë kontracepsionin hormonal të emergjencës pas ngjarjes sa më shpejt të jetë e mundur. Kontracepsioni emergjent hormonal nganjëherë është referuar si “pilula e mëngjesit tjetër” edhe pse kjo mund të shkaktojë konfuzion, pasi ajo duhet të merret sa më shpejt të jetë e mundur pas seksit të pambrojtur dhe jo domosdoshmërisht në mëngjes. Shumica e mjekëve dhe farmacistëve janë të njohur me përshkrimin e recetave të kontracepsionit urgjent, por në qoftë se jo, klinika e planifikimit tuaj familjar apo qendra shëndetësore e grave duhet të jetë në gjendje që t’ju ndihmojë.

Si funksionon?

Në rrjedhën normale të ngjarjeve, kur një grua mbetet shtatzënë, një nga vezoret e saj lëshon një vezë (ovulacion) – e cila është e fekonduar nga spermatozoid-i dhe noton deri në tubat fallopianë (tubat uterine). Pastaj veza e fekonduar kalon nëpër tubin fallopian në mitër, ku ajo ngulit veten në rreshtimin e mitrës.

Kontracepsioni emergjent ndalon vezën e pllenuar nga transplantim-i në rreshtimin e mitrës (barkut). Kjo është e vërteta e pajisjeve intrauteriane dhe gjithashtu e pilulave të hormoneve. Përveç kësaj, kur pilulat e hormoneve janë përdorur dhe ata janë dhënë në pjesën e ciklit menstrual para ovulacionit, ato gjithashtu mund të vonojnë dhënien e vezës, e cila do të parandalojë fekondim-in e saj.

Prezervativi femëror ka qenë i pranishëm në SHBA, Angli dhe në disa pjesë të Evropës që në fillimet e vitit 1990.

Prezervativi femëror është studiuar gjerësisht dhe rezultatet tregojnë se është efektive si metodë kontraceptive dhe si barrierë për infeksionet seksualisht të transmetueshme (STI-sexual transmitted infections).

Prezervativi femëror u jep femrave një rritje të aksesit të mbrojtjes dhe efektivitet për kontrollin e  fertilitetit ashtu sikundër një rritje për parandalimin e sëmundjeve seksualisht të transmetueshme (STD-sexual transmitted diseases), duke përfshirë edhe HIV (human immunodeficiency virus).

Për shkak të pabarazisë gjinore, ekonomike dhe sociale, femrat jo gjithmonë kanë qenë në gjendje për të detyruar partnerët e tyre që të përdorin prezervativin mashkullor. Përveç kësaj, gratë që përfshihen në marrëdhëniet seksuale, kanë më pak fuqi sesa meshkujt për t’i thënë jo seksit të pambrojtur. Ato mund të kenë vështirësi për të filluar diskutimin rreth përdorimit të prezervativit, mund të kenë frikë për humbjen e marrëdhënies, braktisjen ekonomike ose dhunën shtëpiake që mund të vijë si rezultat i kërkesës për përdorimin e prezervativit. Prandaj, negocimi për një përdorim të qëndrueshëm të prezervativit nuk ka qenë i mundshëm për shumë gra.

Gjithashtu, ndonëse edhe prezervativi femëror kërkon disa faza të bashkëpunimit të partnerit, përdorimi i saj është më i kontrollueshëm nga gratë. Qëllimi kryesor për zhvillimin dhe marketingun e prezervativit femëror ka qenë për të siguruar gratë me një metodë që nuk kërkon iniciativën e partnerit, por që ende të mbron ndaj STD-ve, duke përfshirë HIV-in. Ndërkohë që alternativat në lidhje me seksin e mbrojtur kanë qenë mjaft të kufizuara, zgjerimi i alternativave të parandalimit të grave mund të përmirësojë ndjeshëm shanset e tyre për të shmangur një STI dhe shtatzëninë e padëshiruar.

Kontracepsioni: Pilula e kombinuar

Pilula kontraceptive e kombinuar orale (shpesh referuar vetëm si “pilula”) përmban në mënyrë sintetike estrogjen dhe progestogjen. Këto hormone sintetike imitojnë hormonet natyrale të prodhuara nga vezoret e femrës.

Si funksionon pilula?

Pilula kryesisht funksionon duke parandaluar çdo muaj lirimin e vezës nga vezoret. Pilula gjithashtu trash mukus-in cervikal për të formuar një barrierë për spermën, në mënyrë që të mos hyjë në mitër dhe në tubat fallopianë (tubat uterine).

Efektiviteti në parandalimin e shtatzënisë

Efektiviteti i një metode kontraceptive mund të matet për përdorim të përsosur dhe përdorim tipik:

  • Përdorimi i përsosur ndodh kur instruksionet janë ndjekur në mënyrë të saktë. Norma e dështimit për përdorimin e përsosur të pilulës së kombinuar është 0.3%. Kështu që, kur përdoret në mënyrën e saktë, më pak se një grua në 100 do të mbetet shtatzënë në një vit;
  • Përdorimi tipik është ajo se çfarë synohet që të ndodh në realitet. Dështimet e përdorimit tipik përfshijnë dështimet si rezultat i përdorimit të pasaktë. Norma e dështimit për pilulën e kombinuar është rreth 8-9% në vitin e parë të përdorimit tipik.

Avantazhet

  • Pilula është shumë efektive dhe e besueshme kur merret sipas udhëzimeve;
  • Ajo mund të ndikojë tek periodat, të cilat do të jenë më të shkurtra, më të lehta, më me pak dhimbje dhe më të rregullta;
  • Pilula e kombinuar mund të përdoret për të manipuluar ciklin menstrual (p.sh. pilula mund të përdoret për të kaluar ngjarje të caktuara, siç janë pushimet);
  • Fertiliteti nuk preket përgjithmonë dhe zakonisht kthehet shpejt pas ndalimit të pilulës;
  • Kjo pilulë mund të përdoret për të përmirësuar akne-t;
  • Ajo mund të ndihmojë për të përmirësuar sindromën paramenstruale;
  • Pilula mund të reduktojë rrezikun e cist-eve të mitrës dhe mund të ndihmojë në menaxhimin e simptomave të sindromës policistike (sindroma policistike e ovareve) të mitrës;
  • Femrat që përdorin pilulën kanë një rrezik më të reduktuar të kancer-it të mitrës dhe të kancerit endometrial (kanceri i shtresës që vesh brendësinë e mitrës).

Disavantazhet

Kontracepsioni: Spermicidet

Spermicidet janë një formë e kontracepsion-it kimik që mund të blihet tek një farmacist. Ato janë të disponueshme në formën e kremit ose xhelit. Përbërësit aktivë përfshijnë nonoxynol 9 (Ortho – Crem) dhe octoxinol (Ortho – Gynol).

Si funksionojnë?

Spermicidet punojnë duke vrarë ose ndaluar spermën në kontakt dhe duke e bërë spermën joaktive dhe të paaftë për të kaluar nëpër qafën e mitrës dhe fekonduar një vezë. Për të qenë më efektive, ato duhet të përdoren në lidhje me një metodë penguese të kontracepsionit siç është prezervativi ose diafragma. Në fakt, ato nuk janë të rekomandueshme për të parandaluar shtatzëninë kur përdoren të vetme.

Sa efektive janë?

Nëse përdoren si forma e vetme e kontraceptivit, më shumë se treçereku i grave mund të mbeten shtatzëna brenda një viti.

Cilat janë avantazhet?

Disa nga avantazhet e spermicideve janë që ato:

  • Janë të pranishme pa një recetë;
  • Mund të përdoren pa nevojën e një procedure mjekësore;
  • Nuk kanë ndonjë rrezik të njohur për shëndetin në përgjithësi; dhe
  • Lejojnë kthimin e pjellorisë menjëherë pasi përdorimi është ndaluar.

Cilat janë disavantazhet?

Disa nga disavantazhet e spermicideve janë që ato:

  • Janë më pak efektive sesa metodat e tjera pasi ato janë subjekte të gabimeve njerëzore;
  • Mund të prodhojnë efekte anësore si p.sh. irritim vaginal ose të penis-it;
  • Duhet të zbatohen në kohën e duhur dhe të riaplikohen me akte seksuale pasuese; dhe
  • Duhet të qëndrojë në vend për 6-8 orë pas derdhjes për të siguruar që e gjithë sperma është e vrarë.

Si përdoren?

Ju duhet të përdorni spermicidet brenda vaginës tuaj zakonisht me një aplikues, sa më lart të jetë e mundur, përpara raportit seksual, por jo më shumë se një orë përpara ejakulim-it të partnerit tuaj. Ju duhet të ndiqni udhëzimet e paketës me kujdes, dhe të riaplikoni spermicidet nëse marrëdhënia seksuale është e përsëritur ose vonohet. Ju gjithashtu duhet të prisni 6-8 orë para se të shplaheni ose të bëni dush.