Herpesi: Fakte themelore

Nëntë gjërat që ju duhet të dini rreth herpesit (herpes zoster)

Njerëzit të cilët kanë patur linë e dhenve (90% e popullsisë), më vonë mund të zhvillojnë herpesin. Kjo ndodh kur virusi i lisë së dhenve, i cili shkakton linë e dhenve, mbetet në gjumë dhe pastaj ri-aktivizohet. Herpes është i njohur për të shkaktuar një skuqje të lëkurës, të dhimbshme në njërën anë. Ilaçet antivirale janë një trajtim jashtëzakonisht efektiv për herpesin, për aq kohë sa skuqja të ketë filluar të shfaqet brenda 1 ose 2 ditëve.

1. Herpesi, gjithashtu i quajtur herpes zoster, shkakon një skuqje të dhimbshme të lëkurës.

Skuqja është e përbërë nga flluska shumë të vogla dhe zakonisht shfaqet vetëm në njërën anë, në zonën e furnizuar nga një rrënjë nervore nga palca kurrizore. Dhimbja shpesh është e mprehtë dhe me natyrë djegëse. Nëse herpesi nuk trajtohet, ai mund të zgjasë nga 2 deri në 5 javë.

2. Ndonjëherë dhimbja fillon përpara skuqjes dhe ndonjëherë nuk ka një skuqje të dukshme.

Sulmet e herpesit nuk janë gjithmonë të njëjta. Ndonjëherë mund të kenë dhimbje para se skuqjet të shfaqen dhe nganjëherë nuk ekzistojnë skuqje të lëkurës. Kjo mund ta bëjë të vështirë përcaktimin e diagnozë-s.

3. Herpesi është shkaktuar nga virusi i lisë së dhenve (VZV), por ju nuk mund “ta kapni” herpesin.

Kur ju jeni në kontakt me virusin VZV, ju zhvilloni linë e dhenve. Pas kësaj, virusi qëndron në gjumë në trupin tuaj, zakonisht për shumë vite. Kur virusi “zgjohet”, mund të shkaktojë herpes.

4. Herpesi është më i zakonshëm tek të moshuarit dhe ata me sistem imun në depresion.

Kur sistemi imun është i dobët, p.sh. pas një transplantim-i, në rastet e trajtimin të kancer-it, ose tek njerëzit me AIDS, herpesi ka më shumë mundësi që të shfaqet. Por kushdo që ka pasur ndonjëherë linë e dhenve mund të zhvillojë herpes. Nëse jeni të rinj dhe të shëndetshëm dhe zhvilloni herpes, kjo nuk do të thotë se ka një problem me sistemin tuaj imunitar (sistemi imunitar).

5. Ilaçet antivirale janë shumë efektive në trajtimin e herpesit.

Rezusi i gjakut

Gjaku i asnjë njeriu nuk është i njëjtë. Gjaku është i klasifikuar në një numër grupesh të ndryshme, më i njohuri është grupi ABO dhe grupi i rezusit. Kur dikush ka nevojë për një transfuzion gjaku, është e rëndësishme që transfuzioni të ndodh ndërmjet grupeve të njëjta të gjakut. Përndryshe, një reaksion i gjakut “të huaj” mund të ndodhë.

Grupi ABO është i identifikueshëm nga një shkronjë e alfabetit, kështu që një person mund t’i përkasë grupit të gjakut A, B, AB ose O.

Grupet e gjakut kanë gjithashtu një shenjë plusi ose minusi pas një shkronje. Kështu që grupi i dikujt mund të jetë “O pozitiv” (shkruhet O+) dhe e tjetrit “AB negativ” (shkruhet AB-).

Faktori Rezus

Shenja e plusit ose minusit i referohen prezencës ose mungesës së një substance në gjak të njohur si faktori rezus (rhesus faktori), quhet kështu pasi është i pari që është zbuluar në rezusin e majmunëve.

Pjesa më e madhe e njerëzve janë rezus pozitiv (Rh+). Nëse një person me rezus negativ (Rh-) merr gjak me rezus pozitiv, trupi i tyre reagon, duke prodhuar kimikate (antitrup) për t’u mbrojtur kundër faktorëve rezus të huaj. Kjo është e ngjashme me mënyrën sesi ne krijojmë antitrupat ndaj viruseve të ndryshme të tillë si rubeolë (fruthi gjerman) dhe lija e dhenve.

Faktori Rezus dhe Shtatzënia

Faktori rezus është më i rëndësishëm gjatë shtatzënisë. Përpara ose gjatë lindjes është e zakonshme përzierja e gjakut të nënës me atë të fëmijës. Nëse nëna është me rezus negativ, dhe fëmija me rezus pozitiv, kjo përzierje mund t’i shkaktojë nënës prodhimin e antitrup-ave rezus.

Në shtatzëninë e mëvonshme këto antitrupa mund të kalojnë në qarkullimin e gjakut të fëmijës. Nëse fëmija e sapo lindur është + këto antitrupa mund të shkatërrojnë gjakun e tij dhe në rastin më të keq, mund të shkaktojnë vdekje ose sëmundje serioze. Në raste të tjera, fëmija mund të vuajë vetëm një anemi ose verdhëz të lehtë.

Lija e dhenve

Lija e dhenve është një sëmundje shumë infektive që prek më shumë fëmijët. Kjo në përgjithësi është një sëmundje e butë, e cila nuk zgjat shumë në fëmijët e shëndetshëm, por mund të shkaktojë sëmundje serioze ose vdekje në njerëz të cilët kanë imunitet të ulët. Të rriturit të cilët marrin linë e dhenve zakonisht nuk ndihen mirë dhe mund të kenë komplikacion-e më serioze siç është pneumoni-a.

Lija e dhenve është e shkaktuar nga virusi varicela-zoster. I njëjti virus shkakton gjithashtu herpes zoster. Ky virus është i pranishëm në një numër të madh dhe është shpërndarë nga një fëmijë tek tjetri nga të teshtiturat dhe kollitjet. Zakonisht simptomat që të shfaqen marrin 2 deri në 3 javë pas infektimit të virusit.

Simptomat e lisë së dhenve

Fillimisht fëmija (ose i rrituri) mund të ketë simptoma të ngjashme të gripit, duke përfshirë: ethet, dhimbe koke, dhimbje shpine dhe humbje të urisë. Kjo është pasuar shpejt nga një skuqje e lëkurës në të kuqe dhe me njolla, të cilat së shpejti zhvillohen në flluska. Njollat normalisht fillojnë në gjoks dhe prapa dhe pastaj përhapen në pjesët e tjera të trupit, përfshirë: fytyrën, kokën, krahët dhe këmbët. Njollat zakonisht janë shumë të kruajtshme. Pas një apo dy ditësh flluskat formojnë një kore ose një puçërr që mund të largohet pas 5 deri në 20 ditë. Disa fëmijë zhvillojnë vetëm disa njolla dhe të tjerët i kanë ato në të gjithë trupin e tyre – duke përfshirë organ-et gjenital-e, gojën dhe në hundën.

Trajtimi i lisë së dhenve

Për disa fëmijë skuqja mund të jetë jo më shumë se një shqetësim që kalon, por për të tjerët kjo mund të jetë shumë e pakëndshme. Trajtimi ka për qëllim kontrollin e simptomave.

Komplikimet e lisë së dhenve

Ekspert-ët kanë paralajmëruar se, edhe pse lija e dhenve është një sëmundje e zakonshme dhe një sëmundje e butë virale, ndonjëherë ndodhin komplikime serioze. Këto përfshijnë encefalit (infeksionin e trurit) dhe pneumoni. Në raste të rralla këto ndërlikime janë fatale. Veçanërisht në rrezik janë ato me probleme të tjera mjekësore të cilët mund të ulin aftësinë e tyre për t’i rezistuar infeksionit.

Të rriturit të cilët zhvillojnë linë e dhenve janë në përgjithësi të sëmurë me grip dhe mund të kenë komplikime më të rënda, si pneumoni.

Epidemi-të e lisë së dhenve zakonisht ndodhin çdo 4 ose 5 vjet dhe janë më të zakonshme në pranverë. Edhe tek ata fëmijë që kanë një sulm të drejtpërdrejtë, lija e dhenve do t’i mbajë larg shkollës të paktën një javë. Kjo mund të ndikojë në provimet vendimtare. Prindërit mund të kenë nevojë që të qëndrojnë në shtëpi për t’u kujdesur për fëmijët e tyre. Lija e dhenve është shumë ngjitëse, vëllezërit dhe motrat joimune të fëmijëve të infektuar pa dyshim që do të marrin infeksionin. Kjo, rezulton në rëndimin e gjendjes shëndetësore në familje.

Simptomat e lisë së dhenve

Personat e prekur zakonisht kanë ethe, kollë dhe një skuqje të kruajtshme shumë të parehatshme. Infeksioni sekondar i lëkurës në spotet e lisë së dhenve mund të rezultojë në dhëmbëzime të përhershme. Vajzat që nuk e marrin infeksionin në fëmijëri kanë rrezik ta marrin atë më vonë, kur ata mund të jenë shtatzënë. Infeksioni në shtatzëni ka rreziqe serioze për fëmijën.

Parandalimi i lisë së dhenve

Lija e dhenve mund të parandalohet nëpërmjet vaksinim-it. Një injeksion kur fëmija është 18 muajsh tashmë është e rekomandueshme nga Shërbimi Shëndetësor Amerikan dhe Këshilli i Kërkimeve Mjekësore për të mbrojtur fëmijët kundër sëmundjeve. Ekziston një dozë për adoleshentët e moshës 10–13 vjeçare që nuk kanë qenë të vaksinuar, ose që nuk kanë patur linë e dhenve. Ndonëse mund të ketë një kosto e cila është e lidhur me vaksinimin e fëmijëve kundër lisë së dhenve, këto para mund të konsiderohen një shpenzim i mirë investuar.

Faktorët e rezusit dhe shtatzënia

Gjaku i asnjë njeriu nuk është i njëjtë. Gjaku është i ndarë në grupe, më i njohuri është sistemi ABO në të cilën gjaku i një personi është regjistruar ose si A, B, AB apo O, në varësi të llojeve të kimikateve të identifikuara në qelizat e kuqe të gjakut. Kur dikush ka nevojë për një transfuzion të gjakut është e rëndësishme që transfuzimi të ndodhë tek njerëzit me grup gjaku të njëjtë. Përndryshe mund të ndodhë një reagim gjaku i “huaj”.

Faktorët e rezusit

Çdo grup gjaku është identifikuar me një shenjë plusi ose minusi pas gërmës së alfabetit. P.sh. gjaku i dikujt mund të jetë O pozitiv (shkruhet O+) dhe një tjetër “AB negativ” (shkruhet AB-).

Shenja e plusit ose minusit i referohet prezencës ose mungesës së një substance në gjak të njohur si faktori rezus (rhesus faktori), quhet kështu pasi është i pari që është zbuluar në rezusin e majmunëve.

Pjesa më e madhe e njerëzve janë rezus pozitiv (Rh+). Nëse një person me rezus negativ (Rh-) merr gjak me rezus pozitiv, trupi i tyre reagon, duke prodhuar kimikate (antitrupa) për t’u mbrojtur kundër faktorëve rezus të huaj. Kjo është e ngjashme me mënyrën sesi ne krijojmë antitrupat ndaj viruseve të ndryshme të tilla si rubeolë (fruthi gjerman) dhe lija e dhenve.

Faktorët e rezusit dhe shtatzënia

Gjatë shtatzënisë ose lindjes, kur placenta largohet nga muret e mitrës, disa qeliza gjaku nga qarkullimi i foshnjës zakonisht bëjnë rrugën e tyre për në gjakun e nënës.

Kjo është normale dhe për shumë gra nuk përbën një problem. Megjithatë, ai bëhet i rëndësishëm për gratë që kanë rezus negativ të gjakut. Nëse fëmija ka rezus pozitiv të gjakut të trashëguar nga babai, dhe qelizat e gjakut të nënës dhe të fëmijës janë përzier gjatë shtatzënisë ose lindjes, trupi i nënës mund të trajtojë qelizat e gjakut të foshnjës si substanca të huaja dhe prodhon antitrup-a kundër tyre (antitrupat RH).

Kjo zakonisht nuk krijon probleme gjatë shtatzënisë së parë, sepse zakonisht nuk ka asnjë kontakt të rëndësishëm midis gjakut të foshnjës dhe të nënës derisa fëmija të lindë.

Kontrolli gjashtë javë pas lindjes

Përse ju nevojitet një kontroll i pas lindjes?

Mjeku ose mamia juaj do të duan t’u vizitojnë katër deri në gjashtë javë pas lindjes për të kontrolluar regjenerim-in tuaj fizik nga shtatzënia dhe nga lindja, për të parë se si po ia dilni mbanë emocionalisht dhe të trajtojnë nevojat tuaja në vazhdim. Ju mund të keni nevojë të vizitoheni po ashtu edhe me mjekun e familjes. P.sh. në qoftë se i jeni nënshtruar një operacioni cezarian, plaga juaj duhet të kontrollohet një apo dy javë pas ndërhyrjes kirurgjik-ale për t’u siguruar që po shërohet siç duhet.

Ende mund t’u duhet të merreni me disa dhimbje të lidhura me shtatzëninë dhe lindjen dhe mund të keni disa pyetje për dhimbjet e lindjes, lindjen dhe për çështje që kanë të bëjnë me periudhën e paslindjes, siç është ushqyerja me gji, kontrolli i lindjeve, ushtrimet fizike, seksin dhe punën. Kjo ndihmon të merren përgjigjet e pyetjeve të cilave ju doni t’ua dini përgjigjen dhe çështje të tjera që do të donit t’i diskutonit.

Mos u ndjeni e kufizuar nga data e paracaktuar e vizitës. Ndonjëherë problemet fizike ose emocionale dalin në pah dhe kërkojnë vëmendje imediate dhe duhet të stimulojnë një vizitë tek mjeku para datës së caktuar.

Temat që mjeku do të diskutonte me ju janë:

  • Komplikacion-et që keni pasur gjatë shtatzënisë dhe lindjes dhe çfarë ndikimi ato mund të kenë tek shtatzënitë e ardhshme dhe për shëndetin tuaj në përgjithësi. P.sh. në qoftë se ju keni ende pyetje për dhimbjet e lindjes dhe lindjen, tani është koha që t’i bëni. Edhe në qoftë se mjeku juaj ua ka shpjeguar në kohë se çfarë saktësisht po ju ndodhte dhe përse, ju mundet që të mos e mbani mend çdo gjë që është thënë atëherë.
  • Çfarë simptomash fizike ju keni si p.sh. nëse keni ende hemorragji herë pas here, ndonjë shqetësim abdominal, dhimbje vagina-le apo perineal-e, mos përmbajtje urinar-e apo të jashtëqitjes ose dhimbje të gjinjve. Mos ngurroni të tregoni edhe për ndonjë gjë që mjeku juaj nuk ju pyet. Në qoftë se keni ndonjë simptomë të bezdisshme që mjeku nuk e ka zbuluar, tregojani.

Informacion i përgjithshëm

Lija e dhenve është një sëmundje shumë ngjitëse e shkaktuar nga virusi varicele zoster. Ajo ndodh më shpesh tek fëmijët.

Lija e dhenve është përhapur nga teshtitja dhe kollitja ose nga kontakti direkt me lëngje. Pas infektimit nga virusi, sëmundja merr 10-21 ditë për t’u zhvilluar (periudha e inkubacion-it).

Njerëzit me linë e dhenve janë infektivë nga dy ditë para se njollat të shfaqen deri në kohën kur ato shfaqen mbi lëkurë. Kjo ndodh zakonisht rreth shtatë ditë pas shfaqjes së njollave të para. Fëmijët duhet të mbahen në shtëpi.

Simptomat

Simptomat e para të lisë së dhenve mund të jenë të njëjta me të ftohurën dhe konkretisht janë:

  • Ethe;
  • Dhimbje koke;
  • Lodhje;
  • Dhimbje fyti;
  • Humbje oreksi.

Këto simptoma fillestare janë pasuar shpejt nga skuqje të lëkurës, kruarje dhe puçrra, të cilat së shpejti bëhen të qarta, të mbushura me lëng, si flluska. Puçrrat mund të paraqiten në çdo vend të trupit por zakonisht fillojnë në fytyrë apo në lëkurën e kokës e pastaj përhapen nëpër gjymtyrë.

Ato mund të përhapen edhe në gojë dhe në hundë, por zakonisht duan rreth 3 deri në 4 ditë që të thahen dhe të formojnë kore. Disa fëmijë mund të kenë vetëm pak puçrra por disa të tjerë mund të zhvillojnë me mijëra.

Komplikacionet

Lija e dhenve zakonisht është një sëmundje e butë, por kjo ndodh veçanërisht tek fëmijët. Ajo mund të jetë më e rëndë tek të rriturit dhe adoleshentët. Ajo mund të jetë veçanërisht serioze tek gratë shtatzëna (për shkak të efekteve të mundshme tek fëmijët e palindur), bebet e lindura ose njerëzit me sistem imun të dobët. Mundojuni t’i mbani fëmijët larg këtyrë njerëzve ndërkohë që lija e dhenve është infektive.

Njerëzit zakonisht e kanë linë e dhenve vetëm njëherë në jetën e tyre por virusi mund të qëndrojë “i fjetur” në trup për shumë vite. Ai mund të riaktivizohet shumë vonë dhe mund të shkaktojë herpes. Lija e dhenve mund të merret nga njerëzit me herpes, por herpesi nuk mund të gjendet tek njerëzit me linë e dhenve.

Vaksinimi