Vështrim mbi kolesterolin

Kur niveli juaj i kolesterol-it është shumë i lartë, rritet rreziku për atak në zemër dhe i sëmundjeve të tjera kardiovaskular-e.

Niveli i lartë i kolesterolit nuk është domosdoshmërisht një problem, por duke u bashkuar me një ose më shumë faktorë të tjerë rreziku, mund të jetë problematik. Disa rreziqe të tjera për sëmundjen e zemrës janë diabet-i ose presioni i lartë i gjakut, të paturit e një historie familjare me sëmundjen e zemrës dhe faktorët e mireqenies, siç janë duhani ose obezitet-i. Shumë njerëz kanë më shumë se një faktor rreziku për sëmundjen e zemrës dhe niveli i rrezikut rritet me numrin e faktorëve të rrezikut.

Është shumë e rëndësishme për të njohur se cilët janë nivelet tuaja të kolesterolit dhe për t’i mbajtur ato në një nivel të shëndetshëm përpara se të keni ndonjë problem. Më poshtë do të gjeni disa udhëzime mbi kontrollin e kolesterolit.

Çfarë është kolesteroli?

Kolesteroli është një substancë e lëmuar, e cila pavarësisht reputacionit të keq është shumë esenciale për jetën. Ai është një pjesëtar i familjes së yndyrave. Pa kolesterolin, trupat tanë nuk mund të prodhojnë një numër të rëndësishëm të hormoneve dhe ai është një komponent esencial i membranë-s së jashtme të disa qelizave.

Nga vjen kolesteroli?

Mëlçia jonë mban pjesën më të madhe të kolesterolit, ndërkohë që pjesa tjetër vjen nga ushqimi që ne hamë.

Pse është problematik kolesteroli i lartë?

Sepse mëlçia jonë prodhon të gjithë kolesterolin që ne kemi nevojë, nëse ne hamë më shumë, ne marrim më shumë dhe kjo qarkullon rreth gjakut tonë dhe ka si qëllim që të ngecë në muret e enëve të gjakut. Kjo rrit rrezikshmërinë e sëmundjeve të zemrës.

Ndërkohë që niveli i lartë i kolesterolit në gjak është si rezultat i një diete shumë të pasur me yndyra, në disa njerëz kjo ndodh për shkak se kanë një sensibilitet të trashëguar ndaj kolesterolit të lartë në gjak. Nëse ndonjë pjesëtar familjeje e ka këtë gjendje, është shumë e rëndësishme që të kontrolloni nivelet tuaja të kolesterolit.

Çfarë është kolesteroli “i mirë” dhe “i keq”?

Kolecistografia

temthi

Gurët në tëmth janë depozita të ngjashme me gurët që formohen në fshikëzën e tëmthit, një organ në formën e dardhës që ndodhet nën mëlçinë. Fshikëza e tëmthit është përgjegjëse për depozitimin dhe përqendrimin e bilës, një lëng i gjelbër në të verdhë që nxirret nga mëlçia dhe që ndihmon për tretje-n e yndyrave.

Si formohen gurët në tëmth?

Gurët në tëmth formohen kur kolesterol-i apo pigmentet e bilës dalin nga solucion-i dhe “kristalizohen” në fshikëzën e tëmthit. Ndonjëherë gurët në tëmth formohen sepse fshikëza e tëmthit nuk zbrazet siç duhet. Rreth tre të katërtat e të gjithë gurëve në tëmth krijohen nga kolesteroli. Shumica e gurëve të tjerë të tëmthit prodhohen nga një pigment i bilës i quajtur bilirubinë dhe ndonjëherë quhen gurë të pigmentit.

Veç formimit në fshikëzën e tëmthit, gurët e tëmthit mund të bllokojnë rrjedhjen e bilës në kanalin e bilës, tubin që e transporton bilën në zorrën e hollë (duoden).

Si funksionon kolecistografia?

Kolecist-ografia është një procedurë që ndihmon të diagnostikohen gurët e tëmthit. Në test, një bojë speciale e quajtur lëndë kontrasti, injektohet në trupin tuaj ose merret nga goja (kolecistografia oral-e). Kjo lëndë kontrasti e shfaq strukturën e fshikëzës së tëmthit në radiografi dhe kanalin e bilës në radiografi.

Një radiolog merr pamjet e fshikëzës së tëmthit dhe kanalit të bilës nga radiografia. Radiografia tregon gurët në fshikëzën e tëmthit dhe bllokimin e kanaleve të bilës dhe po ashtu tregon se sa mirë e përqendron bilën fshikëza e tëmthit. Rezultati është një regjistrim me anë të rrezeve X që quhet kolecistogramë.

Në ditët e sotme përdoren më shpesh investigime të tjera, siç janë ultratingujt për të identifikuar gurët në fshikëzën e tëmthit.

Gurët në tëmth: Çfarë janë ato

temthi

 

Gurët e tëmthit janë depozita guri që formohen në fshikëzën e tëmthit, një organ i vogël në formë dardhe i vendosur nën mëlçi. Fshikëza e tëmthit është përgjegjëse për ruajtjen biliar-e, një fluid i gjelbër në të kaftë që është përdorur në procesin e tretje-s së yndyrave.

Kur gurët e tëmthit janë të pranishëm në fshikëzën e tëmthit, kjo gjendje quhet kolelitiazë. Kur ata janë të pranishëm në biliare, ato quhen koledok-litiazë.

Si formohen gurët në tëmth?

Gurët e tëmthit zhvillohen kur kristale-t formohen në biliare, janë të lëngshme dhe të ruajtura në fshikëzën e tëmthit. Me kalimin e kohës, kristalet mund të rriten dhe të krijojnë gunga të vështira guri. Ato përbëhen nga një numër komponentësh, që përfshijnë kolesterol-in, kripërat biliare, bilirubinë dhe ujë. Nëse fshikëza e tëmthit nuk arrin të zbrazet siç duhet, ose nëse, kripërat biliare të kolesterolit ose bilirubinit bëhen shumë të përqendruar, ju mund të zhvilloni gurë në tëmth.

Llojet e gurit në tëmth

Gurët e tëmthit mund të jenë të vegjël, sa koka e një gjilpëre, apo të mëdhenj sa një top golfi, dhe mund të ndryshojnë në numër nga 1 në 100. Shumë prej kristaleve të vogla mund të formojnë të ashtuquajturin “llum biliar”. Ka 2 lloje kryesore: gurë kolesteroliti dhe gurë me pigment.

Gurët e kolesterolit janë lloji më i zakonshëm i gurëve të tëmthit. Ata janë në përgjithësi të verdhë në jeshilë, dhe mund të ndodhin në rastet kur mëlçia prodhon shumë kolesterol.

Gurët me pigment ndodhin më shpesh. Ata janë të vegjël dhe me ngjyrë kafe të errët ose në ngjyrë të zezë, dhe përbëhen nga kripëra bilirubini, kryesisht kalcium-i. Gurët me pigment priren që të ndodhin në njerëzit me cirozë, me infeksione të traktit urinar apo me çrregullime të caktuara të gjaku-t.

Sa të zakonshme janë gurët në tëmth?

Rreth 10% e popullsisë së përgjithshme (ose 15% e popullatës së moshuar) kanë gurë në tëmth, edhe pse ata shpesh nuk tregojnë asnjë simptomë.

Kush është më shumë në rrezik?

Sëmundja e virusit Ebola

Fakte të rëndësishme

  • Sëmundja e virusit Ebola, që më parë njihej si ethja hemorragjike Ebola, është një sëmundje e rëndë, shpesh vdekjeprurëse për njerëzit.
  • Epidemitë Ebola kanë një përqindje të vdekshmërisë deri në 90%.
  • Epidemitë Ebola ndodhin kryesisht në fshatrat e prapambetur në Azinë Qendrore dhe në Afrikën Perëndimore, pranë pyjeve tropikale.
  • Virusi transmetohet tek njerëzit nga kafshë të egra dhe përhapet në popullsi nëpërmjet transmetimit nga një person tek tjetri.
  • Lakuriqët e natës të familjes Pteropodidae konsiderohet se janë strehuesit në natyrë të virusit të Ebolas.
  • Pacientët e sëmurë rëndë kanë nevojë për një përkujdesje intensive. Nuk ekziston ende ndonjë mjekim i licencuar ose ndonjë vaksinë për përdorim tek njerëzit dhe kafshët.

Fillimisht Ebola është shfaqur në vitin 1976 në dy epidemi njëkohësisht, në Nzara (Sudan) dhe në Yambuku (Republika Demokratike e Kongos). E fundit ishte në një fshat pranë lumit Ebola, nga i cili e ka marrë emrin sëmundja.

Virusi i Ebola-s është një nga tre pjesëtarët e familjes Filoviridae, krahas familjes Marburgvirus dhe Cuevavirus. Familaj Ebolavirus përmbledh 5 specie të veçanta:

  1. Bundibugyo ebolavirus (BDBV);
  2. Zaire ebolavirus (EBOV);
  3. Reston ebolavirus (RESTV);
  4. Sudan ebolavirus (SUDV);
  5. Taï Forest ebolavirus (TAFV).

BDBV, EBOV dhe SUDV janë shoqëruar me epidemi të mëdha të EVD në Afrikë ndërsa nuk thuhet kjo për RESTV dhe TAFV. Speciet e RESTV, të gjetura në Filipine dhe në Kinë mund të infektoj-në qeniet njerëzore, por deri tani nuk është raportuar ndonjë sëmundje apo vdekje nga këto specie.

Transmetimi

Ebola transmetohet në popullsinë njerëzore nëpërmjet kontaktit nga afër me gjaku-n, sekrecionet, organ-et apo lëngjet e tjera të kafshëve të infektuara. Në Afrikë, infeksioni është dokumentuar se vjen nga kontakti me shimpanzetë, gorillat, lakuriqët e natës, majmunët, antilopat e pyllit, të gjetura të gjalla apo të ngordhura në pyllin tropikal.

Trajtimet e kancerit të zorrëve

Fazat e kancerit të zorrëve

Ekzistojnë disa sisteme për të përcaktuar fazat e kancerit të zorrëve. I pari është sistemi ACPS, i treguar më poshtë:

Stadi A – Kanceri gjendet vetëm në muret e zorrës.

Stadi B – Kanceri është përhapur në sipërfaqen e jashtme të mureve të zorrës.

Stadi C – Kanceri është përhapur në nyja limfatike në afërsi të zorrës.

Stadi D – Kanceri është përhapur përtej nyjeve limfatike, në zona të tjera të trupi si mëlçia apo mushkëritë.

Një sistem tjetër i përdorur është ai që quhet sistemi TNM. Ky sistem tregon sa i përhapur është tumor-i (T) në muret e zorrës; a janë infektuar nyjet limfatike (N) dhe a është përhapur kanceri në zona të tjera të trupit (metastazë-M). Në sistemin TNM, çdo shkronje i bashkëngjitet një numër, i cili tregon sa ka përparuar kanceri.

Ndoshta do të dëgjoni edhe për sistemin Dukes, i cili është një sistem më i vjetër, i ngjashëm me sistemin ACPS.

Trajtimi

Trajtimi kryesor për kancerin e zorrës është ndërhyrja kirurgjik-ale. Mund t’ju nevojitet edhe kemioterapi apo radioterapi. Mund t’ju nevojitet vetëm njëra prej tyre, por ndonjëherë mund të nevojitet një kombinim i tyre.

Ndërhyrja kirurgjikale

Ekzistojnë disa lloje të ndërhyrjeve për kancerin e zorrës. Secila prej tyre do të përcaktohet nga vendndodhja e kancerit në zorrë, nga lloji dhe madhësia e kancerit dhe nga përhapja e tij. Doktori do të marrë në konsideratë edhe moshën dhe shëndetin tuaj.

Kirurgji minimalisht invazive

Me termin kirurgji minimalisht invazive, e quajtur ndryshe edhe vrima e çelësit apo kirurgji laparoskopike duhet të kuptojmë një teknikë kirurgjikale, e cila përbëhet prej disa çarje të vogla në vend të një prerjeje të madhe në abdomen.

Kirurg-u fut një tub të hollë dhe fleksibël, i quajtur laparoskop, në një nga çarjet. Laparoskopi ka një dritë dhe një kamera, në mënyrë që kirurgu të shohë brenda abdomen-it dhe të heqë kancerin. Kjo teknikë zakonisht ka më pak dhimbje dhe më pak shenja, një rrezik më të vogël për infeksione dhe shërim më të shpejtë, duke kaluar më pak kohë në spital.

Kolesteroli

Kolesteroli është një substancë e bardhë që prodhohet nga mëlçia dhe mbahet në gjak nga proteina të veçanta të njohura me emrin lipoproteina. Disa ushqime, siç janë mishi, qumështi dhe e verdha e vezës, përmbajnë kolesterol.

Kolesteroli është një pjesë e rëndësishme e një trupi të shëndetshëm sepse nevojitet për të formuar membranë qelizore, biliar-e dhe disa hormone siç janë estrogjenet dhe testosteron-i. Megjithatë, nivelet e larta të kolesterolit në gjak kanë një rrezik madhor për sëmundjen koronare të zemrës, e cila mund të shkaktojë atakun e zemrës.

Llojet kryesore të kolesterolit

Kolesteroli nuk mund të tretet në gjak dhe duhet të vishet me një shtresë proteinash, për të formuar lipoproteinë-n, përpara se të transportohet përreth trupit.

Ekzistojnë lloje të ndryshme të lipoproteinave: lipoproteina me densitet shumë të ulët (VLDL); lipoproteina me densitet të ulët (LDL) dhe lipoproteina me densitet të lartë (HDL).

VLDL janë prodhuar në mëlçi dhe detyra e tyre është që të transportojnë yndyrat në pjesë të ndryshme të trupit.

LDL është mbajtësi më i madh i kolesterolit në gjak dhe është gjithashtu i njohur si kolesteroli “i keq”. Kur sasi të mëdha kolesteroli qarkullojnë nëpërmjet gjaku-t, ato ndërtohen në muret e arterie-ve që furnizojnë zemrën dhe trurin. Kur kjo ndodh mund të shkaktohet ateroskleroza.

Lipoproteinat me densitet të lartë HDL shpesh janë quajtur kolesterol “i mirë” dhe ndihmojnë në largimin e kolesterolit nga arteriet për në mëlçi. Kështu që, nuk është e rëndësishme vetëm matja totale e kolesterolit, por sesa kolesterol LDL “të keq” dhe kolesterol HDL “të mirë” keni.

Çfarë e shkakon kolesterolin e lartë në gjak?

Faktorët që kontribuojnë në kolesterolin e lartë janë dieta e pasur me yndyra të ngopura dhe/ose kolesteroli, diabet-i dhe gjëndra tiroide nën aktive. Të qenit mbipeshë, gjithashtu rrit nivelin e kolesterolit. Aktiviteti fizik i rregullt përmirëson kolesterolin, kështu që të qenit joaktiv nuk do të përmirësojë rezultatet.

Pankreasi dhe insulina

pankreasi

Pankreas-i është një nga organ-et e sistemit tuaj të tretje-s. Ai shtrihet në pjesën tuaj abdominale, prapa stomakut. Ai ka një strukturë të gjatë të hollë me dy funksione kryesore:

  • Prodhimi i enzimave të tretjes për të tretur ushqimin; dhe
  • Prodhimi i hormoneve të insulinë-s dhe glukagon-it për të kontrolluar nivelin e sheqerit në trupin tuaj.

Prodhimi i enzimave të tretjes

Pankreas-i prodhon sekrecionet e nevojshme për tretjen e ushqimit. Enzimat në këto sekrecione  lejojnë trupin tuaj që të tresë proteina, yndyra dhe niseshte nga ushqimi juaj. Enzimat janë prodhuar në qelizat acinare të cilat përbëjnë shumicën e pankreasit. Nga qelizat acinare enzimat rrjedhin poshtë kanaleve të ndryshme të gypit pankreatik dhe pastaj jashtë në duoden. Sekrecionet janë alkaline për të balancuar lëngjet e acidit dhe pjesërisht për të tretur ushqimin brenda në duoden nga stomaku.

Prodhimi i hormoneve për të kontrolluar nivelin e sheqerit në gjak

Një përqindje e vogël (1-2%) e pankreasit përbëhet nga lloje të tjera qelizash të quajtura ishujt e Langerhansit. Këto qeliza vendosen në grupe të vogla, si ishuj të vegjël, të shpërndara në të gjitha indet e pankreasit. Ishujt e Langerhansit përmbajnë qeliza alfa të cilat sekretojnë glukagonin dhe qelizat beta të cilat sekretojnë insulinën.

Insulina dhe glukagoni janë hormone që punojnë për të rregulluar nivelin e sheqerit (glukozën) në trup për ta mbajtur atë në një normë të shëndetshme. Ndryshe nga qelizat acinare, ishujt e Langerhansit nuk kanë kanale dhe insulinë të fshehtë të glukagonit direkt për në gjak.

Në varësi të asaj që keni ngrënë, se sa shumë janë ushtruar muskujt tuaj, dhe se sa aktive janë qelizat e trupit tuaj, niveli i glukozës në rrjedhjen e gjakut tuaj dhe të qelizave ndryshon. Këto 2 lloj hormonesh kanë punën e mbajtjes në një kontroll të rreptë të sasisë së glukozës në gjak në mënyrë që të mos rritet ose të bjerë jashtë limiteve të shëndetit.

Si funksionon insulina

Teknika kirurgjikale speciale për kancerin

Kur shumica e njerëzve mendojnë për kirurgjinë, ata përfytyrojnë një mjek që përdor bisturinë dhe instrumente të tjerë kirurgjikalë për të prerë, larguar, riparuar ose zëvendësuar pjesë të trupit të prekura nga sëmundja. Por teknikat më të reja që përdorin lloje të ndryshëm instrumentesh e kanë zgjeruar konceptin e kirurgjisë. Disa nga këto teknika përshkruhen më poshtë.

Kirurgjia me lazer

Lazeri është një tufë e fuqishme shumë e fokusuar e energjisë dritore që mund të përdoret për punë shumë të saktë kirurgjikale, si riparimi i retinës (retina) së dëmtuar në një sy. Ai mund të përdoret në vend të bisturisë për të prerë indet. Gjithashtu mund të përdoret për të avulluar (djegur dhe shkatërruar) disa lloje kanceri të qafës së mitrës, laringu-t, mëlçisë, mushkërive, rektumit dhe lëkurës.

Disa ndërhyrje kirurgjikale me lazer kanë më pak prerje e dëmtime. P.sh. me fibrat optike lazeri mund të drejtohet brenda një hapje në një trup pa pasur nevojë për një prerje të madhe. Pastaj ai drejtohet me saktësi për të shkatërruar një tumor. Gjithashtu lazeri përdoret në një lloj operacioni kirurgjikal që quhet foto amputim ose foto koagulim. Kjo do të thotë që lazeri përdoret për të shkatërruar indin apo për të vulosur indet dhe enët e gjaku-t. Kjo lloj kirurgjie përdoret për të qetësuar simptomat, si atëherë kur tumoret e mëdhenj bllokojnë trakenë (trakeja) ose ezofag-un, duke shkaktuar probleme në frymëmarrje apo ngrënie.

Kriokirurgjia

Kriokirurgjia përdor sprucim me azot të lëngshëm ose një sondë shumë të ftohtë për të ngrirë dhe për të vrarë qelizat jo normale. Kjo teknikë ndonjëherë përdoret për të trajtuar gjendjet para kanceroze, si ato që prekin qafën e mitrës, lëkurën apo penis-in. Gjithashtu përdoret për të trajtuar disa lloje kanceri siç janë ato të mëlçisë dhe prostatës (prostata). Një skanim përdoret për të drejtuar sondën dhe për të parë ngrirjen e qelizave. Kjo e kufizon dëmtimin e indit të shëndetshëm aty afër.

Elektrokirurgjia

Ethja Hemorragjike e Ebola-s (Sëmundja e virusit Ebola)

Fakte mbi ethen hemorragjike të Ebolas (Sëmundjen e virusit Ebola)

•  Ethja hemorragjike Ebola është një sëmundje e shkaktuar nga katër specie të ndryshme të virusit Ebola. Këta viruse infektoj-në njerëzit dhe kafshët.
•  Asaj i referohen edhe si sëmundja e virusit Ebola.
•  Ethja hemorragjike Ebola ka një histori të shkurtër që nga zbulimi i saj në vitin 1976. Ka pasur disa epidemi duke përfshirë edhe “epideminë e paprecedent” të tanishme (prill 2014) në Afrikë.
•  Viruset Ebola gjenden kryesisht në Afrikë e ndoshta edhe në Filipine, ku ka vetëm disa epidemi të rastësishme të infeksionit tek njerëzit.
•  Ethja hemorragjike Ebola haset kryesisht në Afrikë në Republikën e Kongos, në Gabon, Sudan, Bregun e Fildishtë dhe Uganda, por mund të haset edhe në vende të tjera afrikane.
•  Virusi Ebola mund të përhapet me anë të kontaktit të drejtpërdrejtë me gjakun dhe sekrecionet që mbeten në veshje dhe me anë të ageve ose shiringave të përdorura për të trajtuar pacientët e infektuar me Ebola.
•  Faktorë risku për ethen hemorragjike të Ebolas janë udhëtimi në zonat me ethen endemi-ke hemorragjike Ebola ose çdo shoqërim i afërt me një person të infektuar.
•  Simptomat e ethes hemorragjike Ebola kanë një periudhë inkubacion-i nga dy deri në 21 ditë, që fillon me një temperaturë të lartë të papritur, dhimbje koke, dhimbje të kyçeve dhe të muskujve, fyt të pezmatuar dhe dobësi. Përparimi i simptomave përfshin diarre, të vjella, dhimbje të stomaku-t, lemzë dhe puçrra me më shumë simptoma shkatërruese të hemorragjisë së brendshme dhe të jashtme në shumë pacientë.
•  Diagnostikimi i hershëm klinik është i vështirë sepse simptomat nuk janë specifike. Megjithatë në qoftë se një pacient dyshohet për Ebola, ai duhet izoluar dhe departamentet lokale dhe qendrore të shëndetësisë duhet të kontaktohen menjëherë.
•  Testet përfundimtare për ethen hemorragjike Ebola janë ELISA dhe PCR; gjithashtu mund të përdoren kultivimi i viruseve dhe kampionë për biopsi.
•  Nuk ekziston ndonjë trajtim standard për ethen hemorragjike Ebola. Në dispozicion është vetëm një terapi ndihmëse.

Diagnoza e kancerit të pankreasit dhe zbulimi i hershëm

Kanceri i pankreas-it mund të kalojë i pazbuluar deri sa të jetë i avancuar. Në kohën kur shfaqen simptomat, diagnostikimi i kancerit të pankreasit është relativisht i drejtpërdrejtë. Fatkeqësisht, në këtë pikë, kurim-i është rrallëherë i mundshëm.

Diagnostikimi i kancerit të pankreasit zakonisht ndodh kur dikush vjen tek mjeku pasi ka përjetuar javë apo muaj simptomash. Këto simptoma shpesh janë dhimbje abdominale, humbje e peshës, të kruara, ose verdhëza. Atëherë mjeku fillon të kërkojë shkakun duke përdorur instrumentet profesionale:

  • Duke marrë historinë e sëmundjes një mjek mëson zhvillimin e sëmundjes, si kohën kur ajo është shfaqur, natyrën dhe vendndodhjen e dhimbjes dhe probleme të tjera mjekësore.
  • Gjatë një ekzaminimi fizik, një mjek mund të ndjejë një masë në bark dhe të vërë re nyja limfatike të ënjtura në qafë, lëkurë të zverdhur ose humbje të peshës.
  • Testet laboratorike mund të tregojnë prova që rrjedhja e bilës po bllokohet ose çrregullime të tjera.

Bazuar në ekzaminimin e një personi, testet laboratorike dhe përshkrimin e simptomave, një mjek urdhëron një test në imazheri:

  • Tomografi të kompjuterizuar (skaner): Një skaner merr foto të shumta me rreze X dhe një kompjuter i sjell ato në imazhe të detajuara të pjesës së brendshme të abdomen-it. Një skaner i tillë e ndihmon mjekun të përcaktojë diagnozën e kancerit të pankreasit.
  • Rezonancë magnetike: Duke përdorur valët magnetike, një skaner krijon imazhe të detajuara të abdomen-it, në veçanti zonën rreth pankreasit, mëlçisë dhe fshikëzës së tëmthit.
  • Ultratingujt: Valë zanore të padëmshme të pasqyruara nga organ-et në bark krijojnë imazhe që potencialisht i ndihmojnë mjekët të përcaktojnë një diagnozë të kancerit të pankreasit.
  • Tomografia me emetime të pozitroneve: Glukoza radioaktiv-e e injektuar në vena absorbohet nga qelizat kanceroze. Ky skaner mund të ndihmojë të përcaktohet shkalla e përhapjes së kancerit të pankreasit.