gjumi-shum

Ndikimi që ka sasia e gjumit që një person merr me humbjen ose fitimin e peshës, është marrë në konsideratë kohët e fundit. Një studim pati nën mbikqyrje 15 meshkuj dhe 15 femra të moshës të tretë me masë trupore mesatare të shëndetshme. Kërkuesit ekzaminuan balancën e tyre energjike (energji/kalori brenda dhe e kundërta energji/kalori jashtë) pas cikleve të shkurtra ose të rregullta të gjumit.

Gjysma e grupit fjeti shumë pak, me një reduktim prej 4 orë çdo natë, për 5 ditë rresht, dhe më pas për 9 orë çdo natë. Modelet e gjumit në gjysmën tjetër ishin në mënyrë të kundërt. Gjatë kësaj kohe, marrja ditore e ushqimit të tyre ishte matur, siç ishte matur edhe shpenzimi i energjisë së tyre (kalorive), duke përdorur një etiketim të dyfishtë të metodës me ujë.

Ndërkohë që, të fjeturit në cikle shumë të shkurtra, bënte që pjesëmarrësit të konsumonin më shumë ushqime energjike, paçka se shpenzimi i energjisë së tyre ditore mbetej i njëjtë. Rritja e konsumimit të energjisë kryesisht ishte e përbërë nga yndyrat e ngopura. Dallimi ishte mjaft i rëndësishëm – rreth 300 kalori (1250kj) në ditë.  Ato, pavarësisht se kjo ishte në një kohë të shkurtër, flinin më pak sesa sasia e rekomanduar e gjumit, rrisnin rrezikun e obezitet-it dhe të sëmundjes koronare të zemrës. Tashmë dihet se sasia e reduktuar e gjumit është e lidhur me obezitetin.

Kështu që, fjetja në sasinë e rekomanduar çdo natë (tetë ose nëntë orë) mundet gjithashtu që të parandalojë obezitetin.

A është dhënia e gjirit me të vërtetë zgjedhja më e mirë?

Shumë gra që nuk janë në gjendje të japin gji, ndjehen fajtore për këtë dhe shqetësohen se mund t’i privojnë fëmijët e tyre nga një larmi avantazhesh. Grupe të tilla si Akademia Amerikane e Pediatri-së dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë, rekomandojnë gjashtë muaj dhënie gjiri (ushqyerje vetëm me gji), për gjithë të miturit, duke përmendur studimet që tregojnë se qumështi i gjirit është lehtësisht i tretshëm dhe përmban ushqyes, që janë të një niveli më të lartë se ata që gjenden tek përgatitjet e ndryshme për foshnjat, ose që mungojnë tek ato, përfshirë këtu substancat imunologjike që ulin normat e infeksionit dhe acide yndyrore, me rëndësi për zhvillimin e trurit.

Por tani, një studim i ri tregon se shumë nga të mirat afatgjata që i atribuohen ushqyerjes me gji, mund të jenë efekte, jo të vetë dhënies së gjirit apo qumështit të tij, por të shëndetit të mirë dhe pritshmërive të mira të grave që zgjedhin t’i ushqejnë foshnjat me gji.

Kërkuesit shkencorë në Universitetin e Shtetit të Ohaio-s krahasuan 1,773 dyshe vëllezërish/motrash, ku njëri prej fëmijëve ishte ushqyer me gji dhe tjetri me qumësht biberoni, në lidhje me 11 matje shëndetësore si dhe aftësinë e tyre intelekt-uale. Fëmijët ishin nga mosha 4-14 vjeçare.
Hulumtuesit regjistruan disa rezultate të shëndetit dhe sjelljes të çifteve, duke përfshirë indeksin e masës trupore, obezitet-in, astmën, hiperaktivitetin, kuptimin në të lexuar, aftësinë matematikore dhe inteligjencë-n e bazuar në memorie. Studimi, i publikuar online në faqen Shkenca dhe Mjekësia Sociale, nuk gjeti asnjë dallim, statistikisht të rëndësishëm, mes vëllezërve dhe motrave që ushqehen me gji dhe atyre me biberon, në asnjë nga matjet e kryera.

Duke studiuar vëllezërit/motrat “jo të njëjtë’, ku njëri prej të cilëve ishte ushqyer me gji dhe tjetri jo, autorët janë përpjekur të minimizojnë mundësinë që dallimet raciale, ato socio-ekonomike, arsimore apo të tjera mes familjeve, të ndikonin tek rezultatet. Ata shtojnë se shumë studime të mëparshme mbi dhënien e gjirit nuk kanë qenë në gjendje të kontrollojnë këta faktorë.

Sheqernat e shtuara në dietë: Të lidhura me vdekjet nga sëmundjet e zemrës

Konsumimi i tepërt i sheqernave mund të rrisë rrezikun e vdekjes nga një sëmundje e zemrës; një zbulim ky që ka bërë të vërshojnë telefonatat drejt qeverive kanadeze dhe amerikane, duke iu kërkuar të vendosin një kufi për sheqernat në dietat e ndryshme.

Për një të rritur, konsumimi i 2000 kalorive në ditë (që do të thotë të pish një pije me gaz në ditë), do ta kalonte nivelin e dhënë nga një studim i fundit amerikan, në lidhje me rritjen e rrezikut për sëmundjet kardiovaskular-e. Autori kryesor i studimit si dhe kryetari dhe themeluesi i Qendrës së Kontrollit dhe Parandalimit të Sëmundjeve në Atlanta, Quanche Yang, shpjegon se përqindja shtesë e kalorive nga sheqeri i tepërt e rrit rrezikun e vdekjeve nga sëmundjet e zemrës.

Shkencëtarët analizuan vëzhgimet kombëtare mbi shëndetin dhe dietat nga 1988 deri në 2012 të më shumë se 30000 amerikanëve me moshë mesatare 44 vjeç. Ata vunë re se risku fatal për zemrën rritej në momentin që konsumi i sheqerit të shtuar kalonte 15% të kalorive të marra në total.

Laura Schmidt, një specialiste e programeve shëndetësore në Universitetin e San Franaciskos në Kaliforni (e cila ka shtuar dhe një koment mbi studimin në fjalë), thotë se sheqeri i tepërt jo vetëm na shëndosh por dhe na sëmur.

Më parë sheqeri i përdorur në ushqimet e përpunuara (ëmbëlsira, pije me sheqer etj), ka qenë i lidhur vetëm me risqet për sëmundjet jo fatale të zemrës dhe obezitet-in. Natyrisht këtu nuk përfshihet sheqeri që gjendet tek frutat.

Michael Moss, një gazetar në Nju Jork, shton se sheqeri është mjaft i rëndësishëm për industrinë miliona dollarëshe të ushqimeve të përpunuara.

Dëshira për ushqime e projektuar nga industria

” Industria e ushqimeve është një lob shumë i fuqishëm”, shton Moss. “Kjo është tepër frustruese për konsumatorët, sidomos kur në etiketat e mallrave, vendi  në krah të treguesit të sheqerit është bosh. Nuk ka një tregues nga qeveria që të thotë sa është sasia e sheqerit që duhet të konsumojmë në ditë”.

Disa gra shtatzëna hanë sa për dy

Gratë obez-e që janë shtatzënë besojnë që duhet të hanë sa për dy dhe ka gjasa që ta shtojnë edhe më shumë se sa duhet peshën e tyre.

Studiuesit kanë tërhequr vëmendjen se shtimi i tepërt i peshës gjatë shtatzënisë mund të çojë në probleme afatgjata të peshës si edhe në lindje të parakohshme. Ata sugjeruan që gratë të këshillohen për limitet e shtimit të peshës qysh para apo pak pasi ato mbeten shtatzënë.

Gratë të cilat e monitorojnë me kujdes shtimin e peshës së tyre gjatë shtatzënisë mund të parandalojnë komplikime në të ardhmen.

Studiuesit pyetën 29 gra mbi peshë dhe obeze të cilat kishin lindur kohët e fundit për dietën e tyre, nëse kishin pasur apo jo sëmundjen e mëngjesit dhe kur ishin ushtruar fizikisht gjatë shtatzënisë së tyre.

Ekspert-ët rekomandojnë që gratë që janë me peshë normale duhet të shtojnë 11 deri 16 kg gjatë shtatzënisë. Gratë që janë mbi peshë duhet të shtojnë 7 deri 11 kg dhe gratë obeze 5 deri 9 kg.

Gratë që kanë shtuar më shumë se sasia e rekomanduar e peshës gjatë shtatzënisë së tyre besonin se “hanin sa për dy”. Studiuesit vunë re se këto gra ushtroheshin fizikisht më pak se zakonisht në kohën që ishin shtatzënë, bënin zgjedhje më pak të shëndetshme të ushqimit dhe e merrnin atë sipas dëshirave të tyre.

Ndërkohë, gratë që kishin shtuar sasinë e rekomanduar të peshës gjatë shtatzënisë së tyre kishin ndjekur një plan për ushqimin e tyre dhe ishin të kujdesshme lidhur me zgjedhjet e tyre. Ato nuk e kishin shtuar sasinë e kalorive që konsumonin çdo ditë dhe ushtroheshin fizikisht po aq e ndoshta edhe më shumë se sa bënin para se të mbeteshin shtatzënë.

Në total, gratë ishin më të orientuara drejt qëllimit për sa i përket rregullimit të peshës gjatë shtatzënisë.

Megjithëse rreth gjysma e grave e ndiqnin shtesën e tyre në peshë gjatë gjithë shtatzënisë së tyre, asnjë prej grave që kishin shtuar tepër në peshë nuk i kishin bërë 150 minutat e rekomanduara të ushtrimeve fizike me intensitet të moderuar për çdo javë.

Infertiliteti

Infertilitet është konsideruar paaftësia për të arritur shtatzëninë pas 12 muajsh të marrëdhënieve normale seksuale pa kontraceptivë. Sterilitet-i mund të prekë mashkullin apo femrën ose të dy.

Çfarë ndikon tek fertiliteti?

Femrat janë në fertilitetin e tyre më të mirë në të 20-at, por do të ndalojnë prodhimin e vezëve (ovulacion) kur ato të arrijnë menopauzë në të 40-tat ose afër të 50-tave. Megjithatë, burrat mund të vazhdojnë të prodhojnë spermë edhe në të 70-tat e tyre, por cilësia e spermës përkeqësohet me moshën. Ka edhe faktorë të tjerë që mund të ndikojnë në fertilitetin, duke përfshirë:

  • Shqetësimet e përgjithshme shëndetësore të tilla si obezitet-i, sëmundja e tiroides ose diabet-i pakontrolluar;
  • Faktorët psikologjikë të tillë si stresi, tensioni dhe ankth-i;
  • Pirja e tepruar e duhanit dhe konsumi i alkool-it;
  • Disa lloje ilaçesh.

Çfarë e shkakton fertilitetin femëror?

  • Dështimi për të prodhuar vezë;
  • Dështimi për zhvillimin e vezoreve, siç shihet në kushte të tilla si sindroma Turner;
  • Endometrioza, një gjendje që shkakton rritje anormal-e të indit endometrium, shpesh duke shkaktuar dhëmbëzim dhe inflamacion në organ-et riprodhuese;
  • Tubat fallopianë të bllokuar (tubat që marrin vezët nga vezorja për në bark). Kjo shpesh është shkaktuar nga infeksione të tilla si sëmundja pelvik-e inflamatore (PID) ose sëmundje seksualisht e transmetueshme (STD-sexual transmitted diseases) siç janë klamidia ose gonorre-a;
  • Tumor-i i mitrës ose dhëmbëzat që pengojnë vezën e fekonduar nga transplantim-i;
  • Disa pabarazi hormonale;
  • Mukus-i “armiqësor” në qafën e mitrës që nuk e lejon spermën që të hyjë;
  • Në raste të veçanta, disa gra mund të kenë një reaksion ndaj spermës së partnerit.

Vlerësimi i infertilitetit

Mjekët mund të vlerësojnë infertilitetin tek të dy partnerët nëpërmjet:

  • Marrjes së një historie të detajuar mjekësore duke përfshirë edhe problemet menstrual-e, ekspozimin ndaj STD-ve apo parotit-it, përdorimin e barnave të caktuara dhe ilaçeve, kohën dhe rregullueshmërinë e marrëdhënieve seksuale;
  • Ekzaminimit fizik të të dy partnerëve;
Qumështi i lopës: Kur dhe si të fillojmë ta përdorim atë?

Përse ekspertët rekomandojnë të prisni për ta ushqyer foshnjën tuaj me qumësht lope deri sa ai të jetë 12 muajsh?

Ka disa arsye për ta vonuar përdorimin e qumështit të lopës deri sa foshnja juaj të arrijë në ditëlindjen e tij të parë.

Foshnjat mund ta tresin qumështin e lopës plotësisht ose po aq lehtë sa edhe qumështin e gjirit apo atë të pasuruar me vitamina. Qumështi i lopës përmban përqendrime të larta të proteina-ve dhe mineraleve të cilat mund të jenë barrë për veshkat e pa maturuara të foshnjës tuaj. Veç kësaj, qumështi i lopës nuk ka sasitë e duhura të hekurit, vitaminës C dhe ushqyesve të tjerë të fëmijëve. Madje ai mund të shkaktojë edhe anemi nga pamjaftueshmëria e hekurit tek disa foshnja, meqenëse proteinat e qumështit të lopës mund të acarojnë veshjen e brendshme të sistemit tretës, duke shkaktuar gjak në jashtëqitje. Së fundmi, qumështi i lopës nuk siguron yndyrat më të shëndetshme për foshnjat në rritje.

Pasi foshnja juaj të jetë në gjendje ta tresë atë, qumështi bëhet një pjesë e rëndësishme e dietës së saj. Ai është një burim i pasur kalciumi, që ndërton kocka dhe dhëmbë të forta dhe ndihmon të rregullohet koagulim-i i gjakut dhe kontrolli i muskujve. Po ashtu, është një nga burimet e pakta të vitaminës D që e ndihmon trupin të absorbojë kalciumin dhe është vendimtar për rritjen e kockës.

Gjithashtu qumështi siguron proteinën për rritje, si edhe karbohidratet, të cilat do t’i japin foshnjës tuaj energjinë që i nevojitet për t’u çapitur gjithë ditën. Dhe në qoftë se foshnja juaj merr mjaftueshëm kalcium, ai do të ketë më pak rrezik për një presion të lartë të gjaku-t, goditje, kancer të zorrës së trashë dhe frakturave të ijeve gjatë jetës së mëvonshme.

Sa qumësht duhet të pijë fëmija im?

Sipas Akademisë Amerikane të Pediatri-së, shumica e fëmijëve do të marrin mjaftueshëm kalcium dhe vitamina D në qoftë se ata pinë 2 deri 2 ½ filxhanë qumësht lope në ditë. Ju ofroni  fëmijëve tuaj një vjeç, qumësht të plotë (veç rastit kur kanë rrezik të shtuar për obezitet).

Simptomat e stresit

Stresi na prek të gjithëve. Gjithkush mund të përjetojë simptoma të stresit; kur disiplinoni fëmijët, gjatë një dite të ngarkuar në punë, kur përpiqemi të rregullojmë gjendjen financiare apo kur kemi të bëjmë me një marrëdhënie sfiduese. Stresi është kudo. Nëse stresi i pakët nuk është problem, ndonjëherë dhe i dobishëm, stresi i shumtë mund t’ju përkulë dhe t’ju sëmurë, si mendërisht ashtu dhe fizikisht.

Hapi i parë për të kontrolluar stresin, është të dini simptomat e stresit. Por të njohësh simptomat e stresit është më e vështirë nga ç’mendoni. Shumë prej nesh janë të mësuar me stresin dhe shpesh nuk e kuptojmë që jemi të stresuar, deri sa shkojmë në pikën kritike.

Çfarë është stresi?

Stresi është reagim i trupit tuaj ndaj situatave të dëmshme. (qofshin këto të vërteta apo të perceptuara). Kur ndjeheni në rrezik, në trupin tuaj fillon një reaksion kimik për t’ju mbrojtur nga dëmtimet. Ky reaksion njihet me emrin “luftë ose largim”, apo përgjigjia ndaj stresit. Gjatë kundërpërgjigjes ndaj stresit, zemra fillon të rrahë më shpejt, frymëmarrja bëhet më e shpeshtë, muskujt tendosen dhe tensioni i gjaku-t rritet. Kjo do të thotë se jeni gati për veprim. Kjo është mënyra si mbroni veten.

Stresi ka kuptim të ndryshëm për njerëz të ndryshëm. Çfarë është strësuese për njërin, nuk është ndonjë shqetësim i madh për tjetrin. Disa njerëz e përballojnë më mirë stresin. Jo i gjithë stresi  është negativ! Në sasi të vogla, stresi mund t’ju ndihmojë të arrini diçka apo t’ju mbrojë që të mos lëndoheni. P.sh. Stresi është ai që ju bën të shtypni frenat fort për të mos u përplasur me makinën para jush.

Trupat tanë janë të projektuar për të përballuar sasi të vogla stresi.  Mirëpo, ne nuk jemi aq të pajisur sa të përballojmë sasi të mëdha të vazhdueshme stresi, pa patur pasoja.

Cilat janë simptomat e stresit?

Gurët në tëmth: Çfarë janë ato

temthi

 

Gurët e tëmthit janë depozita guri që formohen në fshikëzën e tëmthit, një organ i vogël në formë dardhe i vendosur nën mëlçi. Fshikëza e tëmthit është përgjegjëse për ruajtjen biliar-e, një fluid i gjelbër në të kaftë që është përdorur në procesin e tretje-s së yndyrave.

Kur gurët e tëmthit janë të pranishëm në fshikëzën e tëmthit, kjo gjendje quhet kolelitiazë. Kur ata janë të pranishëm në biliare, ato quhen koledok-litiazë.

Si formohen gurët në tëmth?

Gurët e tëmthit zhvillohen kur kristale-t formohen në biliare, janë të lëngshme dhe të ruajtura në fshikëzën e tëmthit. Me kalimin e kohës, kristalet mund të rriten dhe të krijojnë gunga të vështira guri. Ato përbëhen nga një numër komponentësh, që përfshijnë kolesterol-in, kripërat biliare, bilirubinë dhe ujë. Nëse fshikëza e tëmthit nuk arrin të zbrazet siç duhet, ose nëse, kripërat biliare të kolesterolit ose bilirubinit bëhen shumë të përqendruar, ju mund të zhvilloni gurë në tëmth.

Llojet e gurit në tëmth

Gurët e tëmthit mund të jenë të vegjël, sa koka e një gjilpëre, apo të mëdhenj sa një top golfi, dhe mund të ndryshojnë në numër nga 1 në 100. Shumë prej kristaleve të vogla mund të formojnë të ashtuquajturin “llum biliar”. Ka 2 lloje kryesore: gurë kolesteroliti dhe gurë me pigment.

Gurët e kolesterolit janë lloji më i zakonshëm i gurëve të tëmthit. Ata janë në përgjithësi të verdhë në jeshilë, dhe mund të ndodhin në rastet kur mëlçia prodhon shumë kolesterol.

Gurët me pigment ndodhin më shpesh. Ata janë të vegjël dhe me ngjyrë kafe të errët ose në ngjyrë të zezë, dhe përbëhen nga kripëra bilirubini, kryesisht kalcium-i. Gurët me pigment priren që të ndodhin në njerëzit me cirozë, me infeksione të traktit urinar apo me çrregullime të caktuara të gjaku-t.

Sa të zakonshme janë gurët në tëmth?

Rreth 10% e popullsisë së përgjithshme (ose 15% e popullatës së moshuar) kanë gurë në tëmth, edhe pse ata shpesh nuk tregojnë asnjë simptomë.

Kush është më shumë në rrezik?

Humbja e peshës mund të zvogëlojë rrezikun e kancerit të gjirit

Edhe humbjet e moderuara të peshës në gratë e shëndosha ose që kanë probleme obezitet-i, të cilat nuk janë duke marrë terapinë e zëvendësimit të hormoneve, mund të reduktojnë nivelin e qarkullimit të hormoneve seksuale (hormone seksuale) të cilat janë të lidhura me një rrezik të lartë të kancer-it të gjirit.

Kërkuesit amerikanë studiuan 439 gra obez-e, të moshës 50–75 vjeçare, të cilat ishin caktuar rastësisht në një nga 4 grupe: të ushtruarit vetëm, vetëm dietë, stërvitje plus dietë dhe pa ndërhyrje.

Studimi zbuloi se humbja e peshës në mënyrë të konsiderueshme reduktonte hormonet seksuale femërore, duke përfshirë oesterone dhe estradiol (estrogjenet). Nivelet oesterone uleshin me dietën 9.6% dhe me dietë plus stërvitje 11.1%, ndërkohë që nivelet estradiol uleshin me dietën 16.2%  dhe me dietë plus stërvitje 20.3%.

“Bazuar në kërkimet e mëparshme, rezultatet tona sugjerojnë se humbja e vetëm 5% ose më shumë të peshës së dikujt mund të ulë me një të katërtën deri në gjysmë rrezikun e ndjeshmërisë së estrogjenit për kancerin e gjirit”, thanë ata.

Lidhja e diabetit gjatë shtatzënisë me autizmin

Sipas një studimi të bërë në SHBA, nënat që kanë kushte metabolike duke përfshirë edhe diabetin e tipit 2 ose diabetin e shtatzënisë, presionin e lartë të gjaku-t dhe mbipeshën, mund të jenë në një rrezik të madh për pasjen e fëmijëve me autizëm ose me zhvillim të vonuar.

Kërkimi, pjesë e studimit të Rrezikut të Fëmijëve me Autizëm nga Gjenetika dhe Mjedisi, tregon prevalencë-n e kushteve metabolike të larta tek gratë me fëmijë me autizëm (çrregullime të spektrit të autizmit) dhe të tjera vonesa në zhvillim.

Nënat me diabet kanë një rrezik dy herë më të lartë të kenë një fëmijë me zhvillim të vonuar. Përveç kësaj, rreziku i pasjes së një fëmije me çrregullime të spektrit të autizmit ose me vonesa në zhvillim, rritet tek gratë që janë mbipeshë.

Fëmijët me autizëm, nënat e të cilëve kanë patur diabet gjatë shtatzënisë, kanë një defiçit më të lartë të gjuhës së shprehur krahasuar me fëmijët e nënave jodiabetike. Diabetet mëmësore lidhen me zhvillimin më të ngadaltë gjuhësor tek fëmijët pa çrregullime të spektrit të autizmit.

Kërkuesit nga Universiteti i Kalifornisë thonë se ka disa faktorë që ndikojnë në këto rezultate. Megjithatë, deri më sot, nuk ka ndonjë kërkim që të tregojë nëse të dhënat e këtij studimi mund të ndryshohen nga një menaxhim më i mirë i sëmundjeve metabolike gjatë shtatzënisë.