mosha-e-trete

Kualiteti i jetës është duke u bërë gjithmonë e më shumë i rëndësishëm. Kështu që ruajtja e shëndetshme e mendjes dhe trupit tonë është një prioritet.

Çfarë mund të bëni për të patur një mendje të mprehtë?

1) Ushtroni trurin tuaj

Ashtu sikundër edhe trupi, truri përfiton nga të ushtruarit dhe nga sfidat, nga të “qenit në formë”. Sfidimi i trurit me aktivitete të reja mund të krijojë shtegtime të reja brenda trurit që mund të reagojnë si rrugë alternative nëse disa neuron-e janë dëmtuar. Mund të provoni:

  • Luajtjen e lojërave që përfshijnë planifikimin dhe memorien siç është shahu;
  • Aktivitete që testojnë fjalorin tuaj siç është fjalëkryqi;
  • Të mësuarin e aftësive të reja – p.sh. një gjuhë ose një instrument muzikor;
  • Përllogaritjen e shumave në mendjen tuaj në vend të përdorimit të makinës llogaritëse;
  • Vullnetarizmin; dhe
  • Të qenit të informuar se çfarë është duke ndodhur në botë.

Kohët e fundit, shumë kompani kanë zhvilluar programet kompjuterike duke patur si qëllim funksionimin e trurit. Pavarësisht se gjatë kësaj kohe këto studime janë kurajuar, kërkime të tjera duhet të bëhen për të kuptuar nëse këto programe vonojnë ose parandalojnë një rënie të funksionit mendor për një afat të gjatë.

2) Qëndroni fizikisht aktiv

Kërkimet kanë treguar se aktiviteti fizik mund t’ju mbrojë kundër humbjes së funksionit mendor. Të ushtruarit rrit qarkullimin e gjaku-t në tru dhe mund të promovojë rritjen e neuroneve. Nuk keni nevojë për të bërë maratona, por mund t’a filloni aktivitetin fizik gradualisht. Më poshtë mund të gjeni disa ide për të filluar:

  • Përdorni shkallët në vend të ashensorit;
  • Parkojeni makinën tuaj larg në mënyrë që të mund të ecni;
  • Nëse keni një qen, nxirreni atë më shpesh për ecje të rregullta dhe të gjata;
  • Përdorni në shtëpi një vegël siç është biçikleta, ndërkohë që shihni TV.
  • Ndiqni një hobi që ju mban fizikisht aktiv, siç është p.sh. kopshtaria.
obeziteti

Pesha e madhe dhe obeziteti përcaktohen nëpërmjet indeksit të masës trupore BMI (Body Mass Index). Ju mund të llogarisni BMI-në e fëmijës tuaj me të njëjtën metodë që përdoret për të rriturit—pesha në kilogramë pjestuar me gjatësinë në metra, por të vënë në katror (kg/m2). Megjithatë, meqenëse BMI-ja ndryshon me moshën dhe gjininë e fëmijës, duhet të përdoret një rregullues për efekt të moshës ose një tabelë specifike për fëmijët. Fëmijët mbi shifrën 85 klasifikohen si mbipeshë dhe ata mbi shifrën 95 klasifikohen si obez-ë. Nëse ju thonë se fëmija juaj është me indeks 85, kjo do të thotë se 85% e fëmijëve të tjerë të së njëjtës moshë dhe të së njëtës gjini kanë indeks më të ulët se fëmija juaj.

Vjen nga stili i jetesës apo është gjenetike?

Obeziteti tek fëmijët shkaktohet nga një numër i faktorëve ndërveprues. Çrregullime të caktuara hormonale dhe metabolike, disa prej të cilave janë gjenetike mund të shkaktojnë obezitetin tek fëmijët. Megjithatë, këto gjendje janë të rralla. Përveç këtyre çrregullimeve, duket se ka edhe faktorë gjenetikë që kontribuojnë në prirjen që fëmijët të bëhen mbipeshë.

Influenca më e madhe e jashtme në rritjen e peshës megjithatë mbetet mungesa e balancës energjetike. Energjia që marrim (kur hamë ushqim) është pak a shumë edhe energjia që konsumojmë (djegim), dhe ne mbajmë një peshë konstant-e. Kur balanca lëviz përpara për të marrë më shumë ushqime ose ushqime jo të shëndetshme, ne fitojmë peshë, kur ecim përgjatë shpenzimit të më shumë energjie, ose reduktojmë energjinë që marrim, ne humbim në peshë. Rritja e konsumit të ushqimeve me energji të lartë (shumë kalori) si në sheqerna dhe yndyra të saturuara, kombinuar me reduktim të aktivitetit fizik, çon në obezitet “epidemi-k”.

Ushqimet më të mira për nënat e reja: përmirësues të gjendjes shpirtërore

Nuk është e pazakontë të ndjeheni pa humor për disa javë pas lindjes. Ju po rikuperoheni fizikisht nga dhimbjet dhe nga lindja e fëmijës, duke përjetuar ndryshimet hormonale të paslindjes dhe duke e përshtatur veten me pjesëtarin më të ri dhe më kërkues të familjes tuaj. E gjithë kjo mund t’ju shkaktojë lodhje dhe shqetësim.

Dhe ndërsa të ushqyerit e vetes mund të jetë e fundit në listën e detyrave, ngrënia e një ushqimi të shëndetshëm, marrja e ushqimit në vakte të rregullta dhe disa hapa të thjeshtë mund ta përmirësojnë nivelin tuaj të energjisë dhe gjendjen shpirtërore. Lexoni më poshtë disa këshilla tonat për mirë ushqyerjen tuaj.

Në qoftë se dyshoni që po vuani nga depresion-i dhe jo nga një rast i përkohshëm i mërzisë, njoftoni menjëherë mjekun që kujdeset për ju. Kjo është një gjendje serioze që kërkon trajtim. Një dietë e shëndetshme mund të ndihmojë gjendjen shpirtërore por ajo nuk mundet ta zëvendësojë një ndihmë profesionale. Shenjat paralajmëruese të depresionit përfshijnë pagjumësinë, ndryshim në oreks, lotim dhe pikëllim që vazhdon gjatë gjithë ditës dhe mendime për t’i bërë dëm vetes ose foshnjës.

Merrni sa më shumë yndyra omega 3

Ekspert-ët janë në një mendje se acidet yndyrore omega-3 yndyrore, të cilat gjenden kryesisht në peshk dhe arra e fara të ndryshme, janë të rëndësishme për një dietë të shëndetshme. Ata ndihmojnë funksionimin normal të trupit tuaj dhe ju mbrojnë nga sëmundjet e zemrës. Disa studime tregojnë përqindje më të ulët të depresionit (duke përfshirë edhe një incidencë të ulët të depresionit të paslindjes mes nënave të reja) në vendet ku njerëzit hanë sasi të mëdha të peshkut.

Mjeku pediatër James Sears, beson se acidet yndyrore omega-3 përmirësojnë funksionimin e trurit dhe ndihmojnë për të kapërcyer një depresion. Ekspertët rekomandojnë marrjen e 1 grami acidi yndyror omega-3 për çdo ditë, një sasi që ndodhet në çdonjërin prej ushqimeve të mëposhtme:

  • 2 lugë çaji me vaj arre;
  • Rreth 50 gram harengë;
  • 100 gram salmon i pjekur;
  • 120 gram peshk ton;
  • 15 gram arra.
Shtatzënia dhe të qëndruarit në formë

Të qëndruarit në formë nënkupton gjëra të ndryshme për njerëz të ndryshëm. Disa duhet të jenë në gjendje për të qenë pjesëmarrës në maratonë. Për të tjerët, palestra është aftësia e të qenit fizikisht aktiv.

Gjatë shtatzënisë, gra të ndryshme do të kenë reagim-e të ndryshme. Për këtë arsye ekzistojnë disa rregulla të vështira dhe të shpejta për ushtrimet që mund dhe nuk mund të bëni, ose për nivelin e palestrës që duhet të ndiqni. Çfarë është e sigurt dhe e përshtatshme për një grua nuk mund të jetë për një tjetër.

Disa gra shtatzëna do të kenë nevojë të marrin një kujdes të veçantë dhe duhet të diskutojnë me doktorin e tyre se si të planifikojnë të ushtrohen.

Gratë shtatzëna që duhet të marrin një kujdes të vecantë kur ushtrohen janë:

  • Gratë që kanë një histori abort-i;
  • Gratë që kanë sëmundje të zemrës ose diabet;
  • Gratë që kanë inkompetencën cervikal-e (kur qafa e mitrës zgjerohet në fazën e dytë të shtatzënisë);
  • Gratë që janë duke pasur më shumë se një fëmijë në të njëjtën kohë.

Ushtrohuni rregullisht dhe brenda komoditetit tuaj

Kur jeni shtatzënë  është gjithmonë mirë që të ushtroheni brenda një zone rehatie. Psh. nëse jeni duke vrapuar mbi baza të rregullta është përgjithësisht mirë që ta vazhdoni atë derisa me rritjen e fëmijës në bark të ushtruarit bëhet shumë i parehatshëm. Nëse nuk keni qenë një vrapuese  e rregullt, shtatzënia nuk është një kohë e mirë për të filluar.

Është gjithashtu më mirë që të ushtroheni rregullisht, çdo ditë, sesa ta bëni atë me ndërprerje. Kur trupi juaj është i stresuar nga ushtrimi i zellshëm dhe i pamësuar, placenta nuk mund të dërgojë ushqimin dhe oksigjenin për fëmijën tuaj në mënyrë efikase.

Tregohuni të zgjuar ndërkohë që ushtroheni

Përdorni njohuritë,  kur jeni duke planifikuar të ushtruarit gjatë shtatzënisë. Mos e stresoni trupin tuaj që të ushtrohet kur është shumë ngrohtë ose shumë ftohtë.  Pini shumë lëngje para dhe pas dhe mos harroni të bëni streçing. Mos u ushtroni nëse jeni sëmurë, veçanërisht nëse keni ethe.

Përshkrimi i anginës

Angina është një simptomë e zakonshme e sëmundjes së zemrës. Përshkruhet shpesh si një dhimbje e pakëndshme apo parehati, si shtrëngim ose rëndesë në kraharor. Ndonjëherë zgjat vetëm për disa minuta dhe mund qetësohet nga ilaçet ose çlodhja.

Angina ka efekte të ndryshme tek njerëzit dhe simptomat mund të ndryshojnë në kohë të ndryshme. Ndonjëherë dhimbja ndihet rreth qendrës së kraharorit, por mund të ndihet dhe në njërën ose të dy shpatullat, qafë ose nofull, poshtë njërit ose të dy krahëve dhe në duar. Disa njerëz e ndjejnë dhimbjen vetëm në njërën nga këto pjesë dhe jo në kraharor. Të tjerët, në veçanti njërëzit me diabet mund të ndjejnë shumë pak dhimbje dhe mund të ankohen thjesht për marrje fryme.

Angina shfaqet nga tendosjet, mbas një vakti të rëndë ose moti të ftohtë. Mund të ndodhë edhe gjatë çlodhjes ose gjatë natës. Disa njerëz e përjetojnë më shpesh në orë të ndryshme të ditës, më e zakonshmja në mëngjes ose vonë mbasdite.

Çfarë e shkakton anginën?

Në shumicën e rasteve shkaktohet nga sëmundja e arterie-s koronare. Kjo ndodh kur depozitat e yndyrave ndërtohen nën muret e brendshme të arteries koronare, të cila furnizojnë muskulin e zemrës.

Si rezultat, këto arterie ngushtohen dhe gjaku që rrjedh në zemër pakësohet. Angina ndodh kur gjaku që rrjedh në zemër është i pamjaftueshëm për të përmbushur kërkesat shtesë të saj. Nuk ka dëmtim të përhershëm të zemrës nga një rast i anginës.

Angina zakonisht shkaktohet vetëm nga spazma (spazmë) të arterieve koronare, pa bllokim.

 Mjekimet e anginës

Shumë tipe të ndryshme ilaçesh mund të përdoren për të kuruar anginën. Spraji ose tabletat e nitrateve që vendosen nën gjuhë përdoren në fillimet e simptomave të anginës.  Një numër tjetër ilaçesh, përfshirë tipe të tjera nitratesh përdoren për të ndaluar ataket e tjera nga angina dhe ndihmojnë në uljen e rrezikut për të pasur një atak zemre.

 Trajtimet e përdorura për simptomat e anginës

Simptomat e stresit

Stresi na prek të gjithëve. Gjithkush mund të përjetojë simptoma të stresit; kur disiplinoni fëmijët, gjatë një dite të ngarkuar në punë, kur përpiqemi të rregullojmë gjendjen financiare apo kur kemi të bëjmë me një marrëdhënie sfiduese. Stresi është kudo. Nëse stresi i pakët nuk është problem, ndonjëherë dhe i dobishëm, stresi i shumtë mund t’ju përkulë dhe t’ju sëmurë, si mendërisht ashtu dhe fizikisht.

Hapi i parë për të kontrolluar stresin, është të dini simptomat e stresit. Por të njohësh simptomat e stresit është më e vështirë nga ç’mendoni. Shumë prej nesh janë të mësuar me stresin dhe shpesh nuk e kuptojmë që jemi të stresuar, deri sa shkojmë në pikën kritike.

Çfarë është stresi?

Stresi është reagim i trupit tuaj ndaj situatave të dëmshme. (qofshin këto të vërteta apo të perceptuara). Kur ndjeheni në rrezik, në trupin tuaj fillon një reaksion kimik për t’ju mbrojtur nga dëmtimet. Ky reaksion njihet me emrin “luftë ose largim”, apo përgjigjia ndaj stresit. Gjatë kundërpërgjigjes ndaj stresit, zemra fillon të rrahë më shpejt, frymëmarrja bëhet më e shpeshtë, muskujt tendosen dhe tensioni i gjaku-t rritet. Kjo do të thotë se jeni gati për veprim. Kjo është mënyra si mbroni veten.

Stresi ka kuptim të ndryshëm për njerëz të ndryshëm. Çfarë është strësuese për njërin, nuk është ndonjë shqetësim i madh për tjetrin. Disa njerëz e përballojnë më mirë stresin. Jo i gjithë stresi  është negativ! Në sasi të vogla, stresi mund t’ju ndihmojë të arrini diçka apo t’ju mbrojë që të mos lëndoheni. P.sh. Stresi është ai që ju bën të shtypni frenat fort për të mos u përplasur me makinën para jush.

Trupat tanë janë të projektuar për të përballuar sasi të vogla stresi.  Mirëpo, ne nuk jemi aq të pajisur sa të përballojmë sasi të mëdha të vazhdueshme stresi, pa patur pasoja.

Cilat janë simptomat e stresit?

Ulja e kolesterolit

Rreziku i zhvillimit të sëmundjes kardiovaskular-e është e përcaktuar nga një numër i ndryshëm faktorësh rreziku. Disa faktorë rreziku, siç janë mosha, seksi dhe familja janë jashtë kontrollit, ato nuk janë të modifikueshme. Megjithatë, ekzistojnë edhe faktorë të tjerë rreziku që janë të modifikueshëm dhe që mund të kontrollohen nëpërmjet ndryshimeve të jetesës ose nëpërmjet ndërhyrjeve mjekësore. Këtu përfshihen duhani, presioni i lartë i gjakut, të qenit fizikisht aktiv, të qenit mbipeshë ose obez dhe rritja e niveleve të kolesterol-it në gjak.

Hiperkolesterolemia

Rritja e kolesterolit, ose hiperkolesterolemi, është një nga faktorët e rrezikut për sëmundjen kardiovaskulare. Studimet përcaktojnë se niveli i lartë i kolesterolit sjell një rrezikshmëri vdekjeje tek njerëzit në 30 deri në 40% nga sëmundja koronare e zemrës. Kjo, sepse bllokohen indet e gjaku-t dhe mund të sjellin atak të zemrës.

Reduktimi i rrezikut nëpërmjet dietës

Lajmi i mirë është që kolesteroli në gjak është një faktor rreziku i modifikueshëm për sëmundjen kardiovaskulare. Një nga shkaqet kryesore të kolesterolit të lartë në gjak është konsumimi i tepërt i yndyrave të ngopura. Këto ushqime duhet të shmangen.

Reduktimi i rrezikut nëpërmjet ilaçeve

Disa njerëz kanë një sensibilitet gjenetik që është i lidhur me nivelin e kolesterolit, ndërkohë që të tjerët janë diagnostikuar me nivele të larta ose disa forma të sëmundjes kardiovaskulare. Disa njerëz mund të kenë nevojë për mjekime në vënd të ndryshimeve të jetesës. Edhe nëse jeni nën mjekimin e uljes së kolesterolit, duhet të hani një dietë të shëndetshme, të ushtroheni rregullisht dhe të mbani një peshë trupore të pranueshme.

Reduktimi i rrezikut në njerëzit me sëmundjen e zemrës

Disa gjykime klinik-e të ndërmarra kohët e fundit kanë treguar se ulja e densitetit të lipoproteinë-s (LDL) dhe të niveleve të kolesterolit në njerëzit me sëmundjen koronare të zemrës reduktojnë ndjeshëm rrezikun e të paturit të një ataku në zemër dhe të vdekjes nga sëmundjet koronare të zemrës.

Seksi dhe procesi i moshës

Pjesa më e madhe e njerëzve të moshuar duan dhe shijojnë një jetë të mirë aktive seksuale. Megjithatë, me kalimin e kohës ato vënë re një ngadalësim. Kjo është pjesë e procesit të plakjes.

Çfarë ndryshimesh përjetojnë gratë?

Femrat mund të vënë re ndryshime në formën dhe fleksibilitetin e vaginës. Këto ndryshime mund të mos shkaktojnë një humbje serioze të aftësisë për të shijuar jetën seksuale. Pas menopauzë-s, shumë gra do të kenë një zvogëlim të lubrifikimit tek vagina që mund të ndikojë në kënaqësinë seksuale. Përdorimi i lubrifikantëve të thjeshtë mund të ndihmojë.

Çfarë ndryshimesh përjetojnë meshkujt?

Shpesh meshkujt përjetojnë ndryshime më të dukshme. Mund t’ju duhet një kohë më e gjatë për të arritur në ereksion. Ndjenja që ejakulim-i është duke ndodhur mund të fillojë të zvogëlohet. Humbja e ereksionit pas orgazmë-s mund të jetë më e shpejtë ose mund t’i duhet më shumë kohë përpara se ereksioni të ndodhë përsëri. Disa meshkuj zbulojnë se ato kanë më shumë nevojë për stimul-im.

Meshkujt e moshuar dhe impotenca

Ndërkohë që meshkujt plaken, impotenca – mungesa e aftësisë për të arritur dhe mbajtur ereksionin bëhet edhe më e vështirë, sidomos tek meshkujt me sëmundjen e zemrës, presion të lartë të gjaku-t dhe komplikime diabetike.

Efektet e sëmundjeve

Gjithashtu sëmundjet ose paaftësia mund të ndikojë, por edhe gjendje më të vështira nuk do t’ju ndalojnë juve për të arritur një jetë seksuale të kënaqshme.

  • Sëmundja e zemrës. Shumë njerëz që kanë patur atak të zemrës janë të frikësuar se ndoshta kryerja e marrëdhënieve seksuale mund të shkaktojë një tjetër atak. Por rreziku i kësaj është shumë i ulët. Ndiqni këshillën e mjekut. Pjesa më e madhe e njerëzve mund të fillojnë aktivitetin seksual 12 deri në 16 muaj pas një ataku.
  • Komplikacionet e diabetit. Pjesa më e madhe e njerëzve me komplikacion-e diabet-ike nuk kanë probleme, por një në shumë raste mund të ndikojë tek impotenca. Në pjesën më të madhe të rasteve mund të ndihmojnë trajtimet mjekësore.
  • Ataku. Shumë rrallë, aktiviteti seksual është shkatërruar nga ataku.
Stresi mban yndyrat shkatërruese të zemrës më gjatë në gjak

Stresi mund të ngadalësojë pastrimin e yndyrave të dëmshme që janë të lidhura me sëmundjen e zemrës nga qarkullimi i gjaku-t.

Ky është një zbulim nga një studim i ri, që tregon se periudhat afatshkurtra të stresit psikologjik tek njerëzit mund të shkaktojnë atë që trupit t’i duhet më shumë kohë për të pastruar trigliceridet, që janë yndyra që dëmtojnë zemrën.

Ngrënia e vakteve ose ushqimeve të pasura me yndyrat, gjatë periudhave të stresit, mund të çojnë në qarkullimin e yndyrave të dëmshme në lëkurë për një kohë më të gjatë sesa normalja.

Mjekët e dinë që nivelet e larta të dëmshme të yndyrave rrisin rrezikun e personit për sëmundjen e zemrës.

Gjatë sesioneve të stresit, pjesëtarët bënin veprime të ndryshme, të vazhdueshme për 40 minuta. Gjatë sesioneve jo stresuese, njerëzit qëndronin në qetësi për 40 minuta. Mostra gjaku u morën në të dyja rastet.

Detyrat e përdorura në seancën e stresit janë teste laboratorike standarde që kanë treguar se shkaktojnë rritjen e presionit të gjakut dhe normën e zemrës, kur kryhen për periudha të zgjatura kohore.

Rezultatet nga mostrat e gjakut treguan se trigliceridet e dëmshme u pastruan dukshëm më shpejt nga gjaku në sesionin jostresues sesa në atë stresues.

Trigliceridet janë një nga dy llojet kryesore të yndyrave që gjenden në gjak. Lloji tjetër është kolesteroli. Kur bëni testin e kolesterol-it, laboratori gjithashtu mund të masë edhe nivelin e triglicerideve.

Është mirë për të gjithë të rriturit që të masin të paktën njëherë në jetën e tyre nivelin e triglicerideve. Nëse nivelet janë të ulëta dhe ju nuk ndryshoni dietën ose të ushtruarit, nuk do të jetë e nevojshme që t’i kontrolloni ato përsëri, të paktën për një kohë të caktuar. Por nëse nivelet janë shumë të larta, mjeku mund t’ju këshillojë në lidhje me menaxhimin e kolesterolit.

Sindroma metabolike

Sindroma metabolike është një tërësi kushtesh – të cilat të gjitha rrisin rrezikun e sëmundjeve të zemrës – që ndodhin së bashku tek një individ. Njerëzit me sindromën metabolike jo vetëm që kanë një rritje të rrezikut të sëmundjes së zemrës, por rreziku i tyre i diabet-it është edhe më i lartë se mesatarja. Sindroma metabolike (e njohur edhe si sindroma X dhe si sindroma e rezistencës së insulinës) prek rreth 20-30% të popullsisë së rritur.

Pesë organizatat e rëndësishme ndërkombëtare kohët e fundit kanë zhvilluar një përkufizim të unifikuar për sindromën metabolike. Për të patur sindromën metabolike, një person duhet të ketë të paktën 3 nga 5 gjendjet anormal-e:

  • Obezitet qendror (yndyrat e trupit janë përqendruara rreth belit);
  • Një rritje të nivelit të triglicerideve (një lloj yndyre në gjak);
  • Një nivel të ulët të kolesterol-it HDL (kolesteroli “i mirë”);
  • Presion të lartë të gjaku-t; ose
  • Një rritje të nivelit të sheqerit pas një periudhe agjërimi, apo diagnostikuar më parë me diabetin e llojit 2;

Nëse ju keni presion të lartë të gjakut, gjë që tashmë është normale pasi është diçka që kontrollohet nga ilaçet dhe qëllimet e diagostikimit të sindromës metabolike janë klasifikuar ende si të paturit e presionit të lartë të gjakut. Në mënyrë të ngjashme, është në rastet kur kolesteroli juaj HDL ose rezultatet e triglicerideve janë anormale por ju jeni duke marrë ilaçe për t’i bërë ato që të jenë në normalitet, atëherë ju jeni klasifikuar akoma si të paturit e këtyre faktorëve rrezikues.

Federata Internacionale e Diabetit përkufizon obezitetin qendror tek njerëzit me prejardhje evropiane, raste kur perimetri i belit prej 94 cm apo më shumë tek meshkujt dhe 80 cm apo më shumë tek gratë. Por, këto vlera nuk janë të përshtatshme për të gjitha grupet etnike për shkak të dallimeve  proporcionale të trupit në popullsi të ndryshme. Në pjesën Jugore dhe Juglindore të popujve të Azisë, vlerat përkatëse janë 90 cm për burrat, por mbeten në 80 cm për gratë.

Kush e merr sindromën metabolike?