Infertiliteti

Infertilitet është konsideruar paaftësia për të arritur shtatzëninë pas 12 muajsh të marrëdhënieve normale seksuale pa kontraceptivë. Sterilitet-i mund të prekë mashkullin apo femrën ose të dy.

Çfarë ndikon tek fertiliteti?

Femrat janë në fertilitetin e tyre më të mirë në të 20-at, por do të ndalojnë prodhimin e vezëve (ovulacion) kur ato të arrijnë menopauzë në të 40-tat ose afër të 50-tave. Megjithatë, burrat mund të vazhdojnë të prodhojnë spermë edhe në të 70-tat e tyre, por cilësia e spermës përkeqësohet me moshën. Ka edhe faktorë të tjerë që mund të ndikojnë në fertilitetin, duke përfshirë:

  • Shqetësimet e përgjithshme shëndetësore të tilla si obezitet-i, sëmundja e tiroides ose diabet-i pakontrolluar;
  • Faktorët psikologjikë të tillë si stresi, tensioni dhe ankth-i;
  • Pirja e tepruar e duhanit dhe konsumi i alkool-it;
  • Disa lloje ilaçesh.

Çfarë e shkakton fertilitetin femëror?

  • Dështimi për të prodhuar vezë;
  • Dështimi për zhvillimin e vezoreve, siç shihet në kushte të tilla si sindroma Turner;
  • Endometrioza, një gjendje që shkakton rritje anormal-e të indit endometrium, shpesh duke shkaktuar dhëmbëzim dhe inflamacion në organ-et riprodhuese;
  • Tubat fallopianë të bllokuar (tubat që marrin vezët nga vezorja për në bark). Kjo shpesh është shkaktuar nga infeksione të tilla si sëmundja pelvik-e inflamatore (PID) ose sëmundje seksualisht e transmetueshme (STD-sexual transmitted diseases) siç janë klamidia ose gonorre-a;
  • Tumor-i i mitrës ose dhëmbëzat që pengojnë vezën e fekonduar nga transplantim-i;
  • Disa pabarazi hormonale;
  • Mukus-i “armiqësor” në qafën e mitrës që nuk e lejon spermën që të hyjë;
  • Në raste të veçanta, disa gra mund të kenë një reaksion ndaj spermës së partnerit.

Vlerësimi i infertilitetit

Mjekët mund të vlerësojnë infertilitetin tek të dy partnerët nëpërmjet:

  • Marrjes së një historie të detajuar mjekësore duke përfshirë edhe problemet menstrual-e, ekspozimin ndaj STD-ve apo parotit-it, përdorimin e barnave të caktuara dhe ilaçeve, kohën dhe rregullueshmërinë e marrëdhënieve seksuale;
  • Ekzaminimit fizik të të dy partnerëve;
Mos pjelloria sekondare

Për dy vjet, ne jemi duke u përpjekur të kemi një fëmijë të dytë. A kemi ndonjë problem me pjellorinë?

Po. Quhet mos pjellori sekondar-e kur një grua nuk është në gjendje të mbetet shtatzënë ose të mbartë një shtatzëni tjetër deri në afat pasi ka lindur një fëmijë. Dhe megjithëse problemet e pjellorisë primare tërheqin më së shumti vëmendjen, më shumë se 3 milionë gra në SHBA kanë probleme të pjellorisë sekondare.

Çfarë i shkakton problemet e pjellorisë sekondare dhe si trajtohen ato?

Të njëjtët faktorë që janë përgjegjës për problemet e pjellorisë primare munden po ashtu të shkaktojnë mos pjellori sekondare. Këto përfshijnë:

  • Dhëmbëzim të pelvisi-t ose të mitrës;
  • Tuba fallopianë (tubat uterine) të bllokuar;
  • Endometriozë;
  • Ovulacion me defekt;
  • Qenie nën peshë apo mbipeshë;
  • Duhanpirja;
  • Alkool-i i tepërt;
  • Cilësi apo sasi e dobët e spermës.

Cilido që të jetë shkaku, sëmundja ose është zhvilluar ose është keqësuar qysh nga koha kur ju keni lindur një fëmijë. P.sh. komplikimet gjatë dhimbjeve të lindjes dhe lindjes mund t’i kenë dhënë shkas një problemi. Ose, problemet tuaja të pjellorisë mund të jenë të lidhura me moshën në qoftë se kanë kaluar disa vjet që nga shtatzënia juaj e parë.

Trajtimet për problemet e pjellorisë primare apo sekondare janë të njëjtat dhe hapi i parë zakonisht është të ekzaminoheni nga një specialist për pjellorinë. Në qoftë se ju nuk mbeteni shtatzënë pas një viti seksi të shpeshtë e të pambrojtur ose nëse jeni mbi 35 vjeç dhe nuk mbeteni shtatzënë pas një seksi të shpeshtë e të pambrojtur për gjashtë muaj, ndoshta do të doni të vizitoheni tek një specialist për pjellorinë.

Ju mund të vizitoheni tek specialisti madje edhe më herët në qoftë se jeni mbi 30 vjeç dhe e dini që keni një sëmundje që mund të ndikojë mbi pjellorinë, si endometriozë ose cikle të parregullt menstrual.

Jam xheloze për mikeshat që kanë familje të mëdha, por ndjehem fajtore që një fëmijë nuk është mjaft për mua. Përse kështu?

Si të mbeteni shtatzënë shpejt?

Ndoshta ju vërtet jeni e etur për të mbetur shtatzënë, ose ndoshta doni që lindja e foshnjës tuaj të jetë në një kohë specifike. Këtu keni gjashtë marifete që e rrisin probabilitetin që të mbeteni shtatzënë shpejt pasi të provoni.

Ju do ta reduktoni në mënyrë dramatike rrezikun e disa defekteve të lindjes në qoftë se do të merrni acid folik të paktën një muaj para se të mbeteni shtatzënë. Gjeni se çfarë tjetër mund të bëni paraprakisht në mënyrë që t’i jepni foshnjës tuaj një start të shëndetshëm.

Kuptoni se kur e keni ovulacionin

Sekreti më i madh i të mbeturit shpejt shtatzënë është që të dini se kur e keni ovulacion-in (çlirimin e një veze nga vezorja tuaj). Mendoni për vezën si për një objektiv dhe për spermatozoidin si për një shigjetë. Shigjeta të godasë në shenjë që ju të mbeteni shtatzënë.

Meqenëse shumica e grave çlirojnë një vezë në çdo cikël menstrual, janë vetëm pak ditë gjatë ciklit kur seksi në fakt mund të çojë në shtatzëni. Të diturit e kohës kur ju keni ovulacionin do të thotë që ju dhe partneri e keni identifikuar objektivin dhe pastaj ta merrni shenjë atë, në vend që thjesht që qëlloni me një tufë shigjetash dhe të shpresoni që objektivi të jetë diku atje. Ju mund ta kuptoni se kur e keni ovulacionin duke përdorur disa metoda të ndryshme.

Në qoftë se keni perioda të çrregullta gjatë disa muajve, përcaktimi i kohës së ovulacionit mund të jetë i vështirë. Kërkoni ndihmën e mjekut.

Ngarkohuni me punë në kohën e duhur

Pasi të mësoni se kur veza juaj do të çlirohet nga vezoret, ju mund të planifikoni të keni marrëdhënie seksuale gjatë ditëve tuaja më pjellore: tre ditë para ovulacionit deri në ditën e ovulacionit. (Fillimi më herët nuk mund të dëmtojë, disa gra kanë mbetur shtatzënë nga marrëdhënie seksuale të kryera gjashtë ditë para ditës së ovulacionit).

Kontracepsioni: Pilula e kombinuar

Pilula kontraceptive e kombinuar orale (shpesh referuar vetëm si “pilula”) përmban në mënyrë sintetike estrogjen dhe progestogjen. Këto hormone sintetike imitojnë hormonet natyrale të prodhuara nga vezoret e femrës.

Si funksionon pilula?

Pilula kryesisht funksionon duke parandaluar çdo muaj lirimin e vezës nga vezoret. Pilula gjithashtu trash mukus-in cervikal për të formuar një barrierë për spermën, në mënyrë që të mos hyjë në mitër dhe në tubat fallopianë (tubat uterine).

Efektiviteti në parandalimin e shtatzënisë

Efektiviteti i një metode kontraceptive mund të matet për përdorim të përsosur dhe përdorim tipik:

  • Përdorimi i përsosur ndodh kur instruksionet janë ndjekur në mënyrë të saktë. Norma e dështimit për përdorimin e përsosur të pilulës së kombinuar është 0.3%. Kështu që, kur përdoret në mënyrën e saktë, më pak se një grua në 100 do të mbetet shtatzënë në një vit;
  • Përdorimi tipik është ajo se çfarë synohet që të ndodh në realitet. Dështimet e përdorimit tipik përfshijnë dështimet si rezultat i përdorimit të pasaktë. Norma e dështimit për pilulën e kombinuar është rreth 8-9% në vitin e parë të përdorimit tipik.

Avantazhet

  • Pilula është shumë efektive dhe e besueshme kur merret sipas udhëzimeve;
  • Ajo mund të ndikojë tek periodat, të cilat do të jenë më të shkurtra, më të lehta, më me pak dhimbje dhe më të rregullta;
  • Pilula e kombinuar mund të përdoret për të manipuluar ciklin menstrual (p.sh. pilula mund të përdoret për të kaluar ngjarje të caktuara, siç janë pushimet);
  • Fertiliteti nuk preket përgjithmonë dhe zakonisht kthehet shpejt pas ndalimit të pilulës;
  • Kjo pilulë mund të përdoret për të përmirësuar akne-t;
  • Ajo mund të ndihmojë për të përmirësuar sindromën paramenstruale;
  • Pilula mund të reduktojë rrezikun e cist-eve të mitrës dhe mund të ndihmojë në menaxhimin e simptomave të sindromës policistike (sindroma policistike e ovareve) të mitrës;
  • Femrat që përdorin pilulën kanë një rrezik më të reduktuar të kancer-it të mitrës dhe të kancerit endometrial (kanceri i shtresës që vesh brendësinë e mitrës).

Disavantazhet

Aparati intrauterin (IUD) është një aparat i vogël plastik në formë T-je që vendoset në bark (mitër) për të parandaluar shtatzëninë. Një fije najloni është e bashkangjitur në fund të saj në mënyrë që ajo të mund të hiqet me lehtësi. IUD-ja aktualisht është e pranishme duke përfshirë Multiload-Cu250 dhe Cu375, që kanë një tel bakri të lidhur rreth rrjedhjes vertikale – dhe Mirena, që lëshon një progesteron sintetik të quajtur levonorgestrel. IUD-të janë një formë afatgjatë e kthyeshme e kontracepsion-it.

Si funksionon IUD-ja?

IUD-ja punon duke parandaluar implamentimin e vezës së pllenuar, ashtu sikundër duke ndihmuar për të parandaluar spermën nga veza e pllenuar dhe duke ndryshuar gjendjen në mitër. Thuhet që trupi reagon ndaj IUD-së, duke shkaktuar një reagim inflamator të butë në rreshtimin brenda mitrës. Gjithashtu ka dëshmi që me IUD-të Multiload, bakri oksidohet në bark duke ndryshuar mjedisin në mitër. Të dyja këto efekte pengojnë lëvizjen e spermës dhe vezës, si dhe reduktimin e qëndrueshmërisë së tyre.

Mirena punon duke sekretuar levonorgestrel, një progesteron sintetik që është gjithashtu i përdorur në pilulën kontraceptive dhe disa pilula kontraceptive të kombinuara. Progesteroni trash mukus-in e mitrës dhe të qafës së mitrës dhe kjo e bën të vështirë për spermën që të notojë dhe të bëjë parandalimin e tyre për të hyrë në mitër.

Sa efektive është IUD-ja?

IUD-të janë rreth 99% efektive në parandalimin e shtatzënisë, kur zëvendësimi është i rekomandueshëm – zakonisht çdo 5 vjet.

Cilat janë avantazhet e IUD-së?

Avantazhi për të përdorur IUD-të për kontracepsion është që ato:

  • Janë efektive;
  • Lejojnë që pjelloria të kthehet menjëherë pas largimit;
  • Nuk ndërhyn në marrëdhëniet seksuale;
  • Mund të përdoret gjatë ushqyerjes me gji;
  • Janë relativisht të lira;
  • Nuk kanë efekte në ciklin tuaj hormonal;
  • Nuk ndikojnë në nivelet e kolesterol-it ose të mpiksjes së gjaku-t;
  • Kërkojnë vëmendje minimale;
  • Mund të reduktojnë gjakderdhje të shumtë menstruale (Mirena).

Cilat janë disavantazhet e IUD-së?

Disavantazhi për të përdorur IUD-të për kontracepsion është që ato:

Gjithcka që një femer duhet të dijë rreth endometriozës

Endometrioza është një gjendje në të cilën indet endometriale – ind që është gjetur në rreshtim të mitrës (endometrium), rritet në vende jashtë mitrës. Qelizat emigrante endometriale, mund të rrinë në vezore ose ligament-e që mbështesin barkun e nënës, uterus (mitra), ose vendosen në zonën ndërmjet mitrës dhe rektumit.

Këto qeliza endometriale që kanë migruar jashtë mitrës, janë të njohur si implantet endometriale. Implantet mund të bashkangjiten tek: tubat fallopianë, vaginë, vulvë, fshikëz dhe zorrë. Në raste të rralla, ato mund të gjenden në mushkëri, gjymtyrë ose në plagë-t e vjetra kirurgjikale në abdomen.

Implantet endometriale i përgjigjen ndryshimeve hormonale brenda trupit në të njëjtën mënyrë si indet endometriale që shtrihen në mitër, të cilat janë inde që largohen çdo muaj. Pra, çdo muaj indet endometriale mund të rrjedhin gjak. Megjithatë, gjaku nuk ka asnjë dalje në mënyrë që të largohet nga trupi dhe shkakton inflamacion, gjë e cila çon në formimin e indeve. Indet mund të formojnë ato që quhen “mbështjellës”, të cilët janë bandat e indeve fijore që lidhin struktura të brendshme me organet e trupit, që normalisht duhet të jenë të ndara. Këto mbështjellje shkaktojnë shumë dhimbje, duke tërhequr dhe deformuar organet e brendshme dhe bëjnë disa lëvizje shumë të dhimbshme (p.sh. kur bëni seks ose shkoni në tualet).

Endometrioza ndikon deri në 10% të grave dhe është një kusht i përbashkët gjinekologjik.

Cilat janë simptomat e endometriozës?

Ashpërsia e simptomave mund të variojë nga një grua në tjetrën. Disa gra përjetojnë dhimbje dhe efekte të mëdha negative simptomash, ndërsa të tjerat mbeten të pavetëdijshme për patjen e kësaj gjendjeje. Disa simptoma mund të përfshijnë:

  • Dhimbje të periodave (e njohur si dismenorre);
  • Dhimbje pelvik-e që fillon disa ditë përpara periodave;
  • Gjakderdhje të rëndë ose jo të rregullt menstrual-e, duke përfshirë mpiksjen e gjakut;
  • Dhimbje gjatë marrëdhënies seksuale (dispareuni);
  • Dhimbje pelvike gjatë ovulacion-it;
  • Sindromë para-menstruale;
  • Dhimbje të shpinës;
  • Diarre ose kapsllëk, veçanërisht gjatë një periudhe;