Astma dhe të porsalindurit

Tek foshnjat e porsalindura (sipas OBSH-së i porsalindur konsiderohet fëmija gjatë katër javëve të para të lindjes), shpesh është e vështirë për të dalluar astmën nga kushtet e tjera më të zakonshme të frymëmarrjes që shkaktojnë kollë dhe vështirësi në frymëmarrje, megjithatë, shumica e kushteve të frymëmarrjes kanë më pak të ngjarë sesa vazhdimësia e astmës.

Çfarë është astma?

Astma është një gjendje në të cilën frymëmarrja reagon më shumë, duke rezultuar në ngushtimin dhe kufizimin e rrjedhjes së ajrit:

  • Muskujt e dobët të mureve të frymëmarrjes tendosen (kontraktohen);
  • Qelizat në rrugët e frymëmarrjes përflaken dhe fryhen; dhe
  • Ekstra mukus-i ndërtohet në rrugët e frymëmarrjes.

Tek të rriturit, astma zakonisht shkakton vështirësi në frymëmarrje, një ndjenjtë shtrëngimi të kraharorit, gulçim dhe kollë. Në një sulm të rëndë të astmës frymëmarrja mund të bëhet e vështirë.

Në foshnjat më të vogla se 12 muajshe, frymëmarrjet janë tashmë të lehta kështu që nuk merr shumë inflamacion ose tkurrje që të shkaktojë simptoma.

Një marrje fryme me zor e përsëritur mund të jetë treguesi i parë që fëmija mund të ketë astmë. Megjithatë, vetëm prania e kollës nuk mund të tregojë astmë, pasi vetëm shumë rrallë kolla është shkaktari i vetëm i astmës.

Çfarë e shkakton kollitjen dhe teshtitjen e fëmijës tim?

Nuk është gjithmonë e lehtë për doktorët të thonë nëse fëmija ka astmë ose një gjendje tjetër që shkakton simptoma të njëjta, veçanërisht përpara 12 muajsh. Ka shumë shkaqe të tjera të frymëmarrjes së vështirësuar tek foshnjat, përveç astmës që duhet të konsiderohen.

Dietë e shëndetshme për fëmijët

Vëzhgimet kanë treguar se shumë fëmijë mbajnë dietë të papërshtatshme. Të dhënat përfshijnë fakte si më poshtë:

  • Shumë fëmijë nuk hanë fruta dhe perime;
  • Marrja e kalciumit dhe hekurit është e papërshtatshme;
  • Mbipesha është një problem tek fëmijët;
  • Fëmijët hanë shpesh ushqime të blera dhe kokoshka.

Udhëzime për të ushqyerit

Udhëzimet e mëposhtme për fëmijët nga lindja deri në 18 vjeç janë dhënë nga Këshilli Kombëtar i Shëndetit dhe Kërkimit Mjekësor.

  • Inkurajoni dhe mbështesni ushqimin me gji;
  • Fëmijët kanë nevojë për ushqime të përshtatshme dhe aktivitet fizik për t’u rritur dhe zhvilluar normalisht. Rritja duhet të kontrollohet në mënyrë të rregullt;
  • Duhet varietet ushqimesh;
  • Hani mjaftueshëm bukë, drithëra, perime (përfshirë legume) dhe fruta;
  • Futni në strukturën ushqimore të fëmijëve ushqime me bazë blegtorale si qumësht, kos, djathë dhe alternative të tjera me kalcium;
  • Futni në strukturën ushqimore të fëmijëve mish, peshk, pula dhe alternativa të tjera;
  • Dietat me nivele të ulëta yndyre nuk janë të përshtatshme për fëmijët. Për fëmijët më të rritur, një dietë me pak yndyrë, kryesisht me yndyra të pakta janë më të përshtatshme;
  • Nxisni ujin si pije. Alkool-i nuk rekomandohet për fëmijët;
  • Konsumoni sasi të moderuara sheqeri dhe ushqime që përmbajnë sheqerna të shtuara;
  • Zgjidhni ushqime me pak kripë;
  • Përgatisni dhe magazinoni ushqimet e fëmijëve në mënyrë të sigurt.

Inkurajimi i ushqimit më të mirë

Prindërit mund të inkurajojnë fëmijët e tyre që të hanë një dietë më të mirë duke patur çdo ditë:

  • Një pjatë me perime;
  • Një frut më shumë;
  • Të paktën një fetë bukë ose një vakt ekstra drithërash, oriz, makarona etj;
  • Një gotë ekstra me qumësht.

Ëmbëlsirat e ushqyeshme

Një mënyrë e shëndetshme për të përfunduar vaktin është një ëmbëlsirë e bazuar në fruta dhe me pak yndyrë.

Zakoni i ndjekjes së TV nga nënat e ardhshme mund të ndikojë në  peshën e fëmijës

Ndjekja e TV gjatë vakteve të ushqimit dhe ushqyerja e fëmijëve mund të përgatisin terrenin për obezitet në fëmijëri. Kur një nënë e ardhshme i ha rregullisht vaktet e saj para TV, ka shanse që ajo ta vazhdojë këtë zakon edhe gjatë ushqyerjes së foshnjës së saj, siç tregon një studim i kohëve të fundit.

Kjo është për t’u shqetësuar, sepse fëmijët që ndjekin TV gjatë ngrënies, siç tregojnë studimet e mëparshme, janë të rrezik të jenë mbi peshë ose obez-ë, thonë studiuesit.

Një problem me nënat që ndjekin TV gjatë ushqyerjes është që ato mund të mos i vënë re shenjat të cilat tregojnë që foshnja e tyre është ngopur dhe e mbi ushqejnë atë, thotë Dr. Mary Jo Messito, profesoreshë e pediatrisë klinik-e në Fakultetin Mjekësor të Universitetit të Nu Jorkut.

Studime të kaluara të cilat përfshinin fëmijë të moshës parashkollore dhe shkollore kanë treguar se ndjekja e televizorit gjatë vakteve të ngrënies lidhet me një dietë të dobët, një ndjeshmëri të pakësuar të ndjenjës së ngopjes dhe me një konsum të madh të kalorive. Nga gratë të cilat u shqyrtuan në studim, ato që ndiqnin emisionet televizive gjatë ngrënies duke qenë shtatzëna, thotë Dr Messito, kishte 5 herë më shumë të ngjarë që ta ekspozonin foshnjën ndaj TV në kohën e ushqimit.

Kjo gjë mund të çojë eventualisht në atë që kjo gjë të bëhet zakon. Autorët e studimit shënojnë se një tjetër studim ka treguar që zakone të tilla të krijuara në fëmijëri kanë prirje të vazhdojnë edhe gjatë adoleshencës.

Messito dhe kolegët e saj studiuan 189 gra duke i pyetur se sa shpesh ato shihnin televizor gjatë kohës së ngrënies në tremujorin e tretë të shtatzënisë dhe pastaj përsëri sa shpesh e bënin këtë gjatë 3 muajve të parë të jetës së foshnjave të tyre ndërsa i ushqenin ato. Pyetjet kishin të bënin vetëm me përdorimin e televizorit dhe nuk lidheshin me përdorimin e tabletave, kompjuterëve dhe smartfonëve.

Diabeti dhe mbetja shtatzënë

Pasja e kushteve kronike si diabet-i kërkon monitorim të kujdesshëm të shëndetit gjatë shumicës së kohës dhe kjo bëhet edhe më e rëndësishme gjatë shtatzënisë, kohë kur ndryshimet në trupin tuaj janë dramatike.

Pjesa më e madhe e grave që kanë diabet dhe që mbeten shtatzëna e kanë atë kryesisht të tipit 1 (që quhet diabet me varësi insuline ose diabet juvenil), por disa prej tyre mund të kenë edhe diabet të tipit 2 (diabet pa varësi nga insulina ose i maturuar).

Një tjetër tip diabeti që quhet diabet shtatzënie është tip i përkohshëm diabeti që shfaqet tek gratë shtatzëna që nuk kanë patur më parë diabet dhe që zakonisht ikën pas lindjes së bebes.

Nëse keni diabet, nuk ka arsye që të mos keni shtatzëni të shëndetshme dhe të suksesshme dhe pasjen e një bebeje të shëndetshme. Pasja e saj do të thotë që ndoshta ju duhet që të punoni ngushtë me mjekun tuaj dhe të tjerë profesionistë shëndeti për të garantuar që të menaxhoni diabetin sa më mirë gjatë shtatzënisë.

Unë kam diabet dhe dua të mbetem shtatzënë: çfarë duhet të bëj?

Takimi me mjekun për planifikimin e shtatzënisë është një hap i rëndësishëm për të sqaruar rezultatin më të mirë të mundshëm për beben tuaj. Ju keni një kusht paraekzistues, kështu që ju mund të planifikoni më parë dhe të diskutoni me mjekun tuaj çfarë keni nevojë të bëni përpara se të mbeteni shtatzënë dhe çfarë mund të bëni ju për të mënaxhuar diabetin tuaj gjatë shtatzënisë.

P.sh. nëse keni diabet, ju keni një rrezik pak më të lartë se gratë e tjera për beben tuaj në:

  • Pasjen e një lindjeje me defekt;
  • Pasjen e një lindjeje të parakohshme;
  • Bebe me peshë shumë të madhe ose me peshë shumë të vogël;
  • Pasjen e verdhëzës;
  • Pasjen e niveleve të ulëta të rrezikshme të sheqerit në gjak pas lindjes.

Ju vetë keni një rrezik të rritur për dështim ose zhvillimin e presionit të lartë të gjakut gjatë shtatzënisë. Megjithatë, ju mund t’i minimizoni këto rreziqe duke planifikuar që më parë dhe përsëri duke bërë kontrolle në lidhje me nivelin e sheqerit në gjak në kohën e konceptimit dhe ecurisë së shtatzënisë gjatë dy muajve të parë.

Virusi i gripit të verdhë transmetohet nëpërmjet të ushqyerit me gji

Mjekët kanadezë kanë raportuar një rast ku është kryer vaksinim-i ndaj virusit  të gripit të verdhë tek gratë që ushqejnë me gji, dhe nëpërmjet së cilës virusi është transmetuar tek fëmija (Revista Kanadeze Mjekësore 2011; Online më 7 shkurt).

Rekomandimi për gratë që janë me fëmijë në gji është që duhet të fillojnë që të shmangin vaksinimin e gripit të verdhë, thotë mjeku pediatër. Por raporti i fundit sjell 4 rastet e mundshme të transmetimit nëpërmjet qumështit të gjirit në mbarë botën. Foshnja nuk ka asnjë dëmtim afatgjatë të trurit.

Problemet e menstruacioneve

Zbuloni se çfarë është normale dhe se çfarë nuk është normale për periodat tuaja.

Amenorre-a (mungesa e periodave)

Amenorre nënkupton një mungesë të periodave. Mjekët zakonisht e klasifikojnë amenorre-an në primare dhe në sekondar-e.

  • Amenorrea primare: kur periodat tuaja nuk kanë filluar dhe ju jeni të paktën 16 vjeç;
  • Amenorrea sekondare: kur ju normalisht keni perioda po ato janë ndaluar për 6 muaj ose më shumë.

Kur është normale për të mos patur perioda?

Është normale për të mos patur perioda:

  • Përpara se të arrini pubertet-in;
  • Kur jeni shtatzënë;
  • Nëse ushqeni me gji; dhe
  • Nëse ju keni arritur menopauzë.

Shkaqet e amenorreas

Amenorre-a mund të shkaktohet nga:

  • Mosfunksionimi në gjëndra tiroide, hipotalam (pjesë e trurit që ndihmon në rregullimin e ciklit menstrual) ose gjëndrës së hipofizës;
  • Problemet me vezoret;
  • Problemet anatomi-ke në qafën e mitrës, mitër ose tek vagina;
  • Vonesa e pubertetit;
  • Ushtrimet e zgjatura;
  • Stresi;
  • Depresion-i dhe disa forma të tjera të problemeve mendore;
  • Pesha e vogël trupore;
  • Disa ilaçe, që përfshijnë pilulat kontraceptive (mund të duhet 3–6 muaj për të filluar përsëri periodat pas ndalimit të pilulave), ilaçet e caktuara antipsikotike dhe kemiotarepia për kancer-in;
  • Sëmundjet kronike;
  • Zhbalancimi hormonal siç është sindroma policistike e ovareve;
  • Menopauza e parakohshme.

Dismenorrea (perioda të dhimbshme)

Dismenorre nënkupton perioda të dhimbshme. Dhimbjet e periodave dhe parehatia shpesh janë më të forta në ditën e parë të periodave. Dismenorre tenton që të arrijë kulmin shumë shpejt pas pubertetit, kështu që nëse periodat janë duke u bërë më të dhimbshme ndërkohë që rriteni, shkoni tek doktori. Doktorët zakonisht e klasifikojnë dismenorre-an në primare dhe sekondare (shihni më poshtë).

Simptomat e dismenorreas

Simptomat e zakonshme të dismenorreas përfshijnë:

  • Dhimbje barku dhe ndonjëherë dhimbje në kofshën e sipërme;
  • Ngërçe
  • Dhimbje koke;
  • Përzierje; dhe
  • Kapsllëk ose diarre.

Me raste mund të keni të vjella.

7 gjëra që ju nuk i dinit lidhur me rritjen e binjakëve

Prisni binjakë? Asnjëherë nuk mund të jeni tepër i përgatitur për dy fëmijë njëherësh. Në SHBA, rreth 3 nga çdo 100 gra shtatzëna lindin binjakë ose trinjakë. Dhe nga shumë llogaritje, shtatzënitë e binjakëve janë në rritje. Por, edhe nënat me përvojë mund të mos e dinë se çfarë i pret kur ato sjellin në shtëpi binjakë të sapolindur.

 Ndërsa është e vërtetë që binjakët mund të sjellin gëzim të dyfishtë, rritja e tyre mund të kërkojë po ashtu punë të dyfishtë, të paktën fillimisht.

“Kjo është një formë mbijetese”, thotë Jennifer Walker pediatre nga Atlanta, e cila është edhe vetë një nënë binjakësh.

Kryesorja është të mos ndjeni që do të mbyteni në punë, për këtë duhet të planifikoni që më parë. Ja se çfarë thonë ekspert-ët:

1. Mungesa e programimit do të thotë të mos jetoni

“Është mjaft e vështirë me një foshnjë të vetme, por kur ju keni dy binjakë të porsalindur (sipas OBSH-së i porsalindur konsiderohet fëmija gjatë katër javëve të para të lindjes) gjërat duhet të programohen”, thotë Walker. “Ju doni t’i keni të dy foshnjat në të njëjtin program të ushqyerjes dhe të gjumit. Ata më në fund do të mësohen të përshtaten me këtë”.

2. Ju mund t’i ushqeni me gji të dy foshnjat në të njëjtën kohë…vërtet!

 “Në qoftë se ju ushqeni me gji, ju mund t’i ushqeni të dyja foshnjat në të njëjtën kohë me çdonjërin nga binjakët në njërin gji. Por kjo kërkon koordinim dhe durim të madh”, thotë Walker. “Unë personalisht nuk e pëlqej se si ndihem”. Ajo kujton se si të ushqeheshin të dy foshnjat në të njëjtën kohë ishte njëlloj si të balancoheshin të dy gjinjtë. Zgjidhja? “Unë ushqej njërin me gji dhe tjetrin me shishe”, thotë ajo. “Ulem në dysheme duke e ushqyer njërin me gji dhe tjetri rri në një jastëk para meje ose në krah me një shishe. E gjithë përvoja e ushqyerjes do të më marrë 45 minuta gjithsej”.

3. Një shtrat është shumë mirë në fillim

Humbja e flokëve: Opsionet e trajtimit

Produktet mjekësore për trajtimin e humbjes së flokëve, janë klasifikuar si ilaçe që merren vetëm në farmaci ose vetëm me recetë. Trajtimi i hershëm i humbjes së flokëve të trashëguar është më i suksesshëm kur fillon në shenjat e para të trashjes së flokëve. Trajtimi duhet të jetë i vazhdueshëm për të ruajtur ri-rritjen. Nëse trajtimi ndalohet, ri-mbirja ndalon dhe humbja e flokëve fillon përsëri. Efektiviteti i trajtimit nuk mund të matet për mbi 12 muaj.

procesi i renies se flokut

Locioni minoxidil (siç është Rogaine), mund të zvogëlojë procesin e  humbjes së  flokëve të trashëguar, por jo të gjitha flokët do të rriten përsëri. Ju duhet të aplikoni locionin në skalpin tuaj, kur ajo të jetë e thatë dhe ta lini atë për të paktën 4 orë pas aplikimit.

Ju nuk duhet ta kaloni dozën e rekomanduar, pasi mbidoza nuk do të sjellë një rritje më të mirë apo më të shpejtë. Efekti anësor më i zakonshëm është një skalp i kruajtshëm.

Ju duhet gjithmonë të lani duart pas aplikimit të locionit dhe të shmangni vendosjen e tij në sy, hundë dhe gojë. Kur merret në formën e tabletës, minoxidil është përdorur për të trajtuar presionin e lartë të gjaku-t dhe nëse aksidentalisht gëlltitet mund të prekë funksionin normal të zemrës dhe presionin e gjakut.

Ky produkt nuk duhet të përdoret nga gratë gjatë shtatzënisë ose të ushqyerit me gji.

Tabletat finasteride (Propecia) janë një trajtim tjetër i pranishëm me recetë, por janë për trajtimin e rënies së flokëve vetëm tek meshkujt.

Elementët bazë të gjumit të foshnjave: Nga 9 deri në 12 muajsh

Në moshën 9 muajsh, foshnjat zakonisht flenë rreth 14 orë në ditë, duke përfshirë dremitjen disa herë gjatë ditës për një apo dy orë. 

Gati për trajnimin për të fjetur

Nëse foshnja juaj ende nuk e ka vendosur një model të gjumit që i përshtatet jetës tuaj familjare, tani është koha për të provuar disa lloje të trajnimit të gjumit. Metodat e trajnimit të gjumit mund ta ndihmojnë atë të bjerë më lehtë në gjumë, të flejë për periudha më të gjata natën dhe të ruajë orare më të rregullt.

Gjumi gjatë natës

Nëse foshnja juaj tani fle nëntë ose dhjetë orë natën, kjo do të thotë se ai e ka kuptuar si të flejë, kjo është një shenjë se ju po rrisni një fëmijë që fle mirë.

Nëse foshnja juaj zgjohet shpesh natën për t’u ushqyer, ndoshta është koha për t’ia ndërprerë ushqimin me gji, nëse ju do të zgjidhni ta bëni këtë.

Ne të gjithë zgjohemi disa herë çdo natë për periudha të shkurtra të kohës. Dhe si të rritur ne i kthehemi gjumit çdo herë, aq shpejt sa që madje edhe nuk e mbajmë mend këtë në mëngjes. Në qoftë se foshnja nuk e ka zotëruar këtë aftësi, ai do të zgjohet dhe do të qajë gjatë natës, edhe kur nuk është i uritur.

Zgjimi përsëri

Mos u befasoni në qoftë se foshnja juaj që flinte mirë papritur bëhet zog nate ose mezi bie në gjumë në këtë moshë. Përse? Çrregullimet e gjumit shpesh vihen re krahas me arritjen e disa piketave kryesore të zhvillimit njohës dhe motor të foshnjës dhe me ankth-in që asaj i krijohet nga ndarja me ju.

Në moshën 9 deri 12 muajsh, foshnja juaj mund të jetë duke mësuar të rrijë ulur, të zvarritet apo edhe të ecë. Dhe meqenëse po i stërhollon dhe zgjeron këto aftësi, mund të zgjohet natën për t’u praktikuar ose mund të jetë tepër i eksituar. Në qoftë se nuk mund të qetësohet vetë dhe të bjerë përsëri në gjumë, të përfundojë duke qarë e duke ju kërkuar juve.

Edhe ankthi nga ndarja me ju mund të jetë shkaku i nxitjes për t’u zgjuar. Zgjimi duke mos ju gjetur juve afër mund të shkaktojë hutim. Por ndoshta foshnja do të qetësohet sapo që ju të hyni në dhomë dhe ta përshëndesni atë.

Mamatë që ushqejnë bebet me gji injorojnë rregullat

Sipas një vëzhgimi në nivel kombëtar, më shumë se një e katërta e nënave të reja mendojnë se formula e bebes është “qumështi i gjirit është më i miri”.

Më pak se një në pesë bebe australiane marrin qumësht gjiri për 6 muajt e rekomanduar dhe paralelisht marrin edhe ushqime të forta më herët sesa rekomandohet.

Instituti Australian i Shëndetit dhe Mirëqenies (AIHW) ka nxjerrë rezultatet e vëzhgimit të tij të vitit 2010 për fëmijët – vëzhgimi i parë i madh i praktikave dhe sjelljeve të ushqimit të fëmijëve.

Të dhënat kryesore tregojnë se 35% e fëmijëve kanë marrë ushqime të forta duke filluar nga muaji i katërt i jetës dhe 92% e tyre duke filluar nga mosha e rekomanduar 6 mujore.

Ushqimi me gji filloi te 96% e fëmijëve dhe në moshën 4 mujore rreth 69% e tyre merrnin ende qumësht gjiri. Megjithatë, vetëm 39% merrnin vetëm qumësht gjiri në këtë moshë.

Rreth 60% merrnin ende qumësht gjiri në moshën 6 mujore, por vetëm 15% merrnin vetëm qumësht gjiri në këtë moshë.

Nënat më të rritura dhe me më shumë përvojë ushqenin më gjatë fëmijët me qumësht gjiri.

Zëdhënësi i AIHW Mark Cooper-Stanbury tha: “dy arsyet më të shpeshta të mos ushqyerjes së bebeve me qumësht gjiri janë dëshira për të ndarë me partnerin përgjegjësitë për të ushqyer bebet (29%) dhe përvojat e mëparshme jo të suksesshme (38%).

Rreth 7% e fëmijëve pinin qumësht lope pas 6 mujorit, por shumica nuk e fillonin atë përpara moshës së rekomanduar 12 mujore.

Më pak se 1% e fëmijëve të moshës një muajshe konsumonin ushqime të buta ose gjysmë të forta dhe të forta duke e rritur këtë shifër në 35% në moshën 4 muajshe dhe 92% në moshën 6 mujore.

Z. Cooper-Stanbury tha: “udhëzimet rekomandojnë që bebet të fillojnë të marrin ushqime të forta pas muajit të 6-të”.

“Vëzhgimi ynë tregoi se rreth një e treta e bebeve kanë marrë ushqime të forta më herët se kjo moshë e rekomanduar … gjë që tregon se duhet bërë ende punë në këtë çështje.”